Con sinh ở Việt Nam có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, người kia là người nước ngoài, được đăng ký khai sinh tại Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ. Khi khai sinh, cha mẹ lập văn bản thoả thuận chọn quốc tịch cho con. Theo Luật Quốc tịch Việt Nam 2008, nếu cha mẹ chọn quốc tịch Việt Nam, hoặc không thoả thuận được, con sinh trên lãnh thổ Việt Nam có quốc tịch Việt Nam.
Lựa chọn quốc tịch kéo theo nhiều việc: giấy khai sinh Việt Nam ghi gì, con có số định danh cá nhân không, con cần hộ chiếu nước nào, có phải xin thị thực, thẻ tạm trú cho con để ở Việt Nam không. Phần dưới đi qua từng lựa chọn, giấy tờ cần mang và những việc phải làm với nước bên kia sau khi có giấy khai sinh.
Đăng ký ở đâu và khi nào
Từ 1/7/2025, khai sinh có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền của Uỷ ban nhân dân cấp xã, tức phường, xã, đặc khu nơi cư trú của cha hoặc mẹ. Trước đó việc này do Uỷ ban nhân dân quận, huyện, thị xã làm. Một số nơi đã cho nộp trực tuyến trên cổng dịch vụ công, kết hợp liên thông với đăng ký thường trú và cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ khi con có quốc tịch Việt Nam.
Luật Hộ tịch 2014 đặt trách nhiệm đăng ký khai sinh cho cha mẹ trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày sinh. Nên làm sớm, vì giấy khai sinh là gốc cho mọi việc tiếp theo: hộ chiếu, bảo hiểm, tiêm chủng, đi học, và với gia đình đa quốc tịch còn là gốc để đăng ký quốc tịch cho con ở nước bên kia.
Nếu cha mẹ đã đăng ký kết hôn hợp pháp, hồ sơ khá gọn. Nếu cha mẹ chưa kết hôn, hoặc đã kết hôn ở nước ngoài nhưng chưa ghi chú vào sổ hộ tịch Việt Nam, sẽ có thêm bước: nhận cha con hoặc mẹ con kết hợp với khai sinh, hoặc làm ghi chú kết hôn trước. Hai người nên giải quyết phần hôn nhân trước ngày dự sinh để không bị dồn việc.
Chọn quốc tịch cho con: các khả năng
Chọn quốc tịch Việt Nam. Cha mẹ lập văn bản thoả thuận chọn quốc tịch Việt Nam, nộp cùng hồ sơ khai sinh. Con là công dân Việt Nam, được cấp số định danh cá nhân, có thể đăng ký thường trú, có thẻ bảo hiểm y tế trẻ em, đi học như mọi trẻ Việt Nam.
Không thoả thuận được. Luật Quốc tịch Việt Nam 2008 quy định trẻ sinh trên lãnh thổ Việt Nam có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam mà cha mẹ không thoả thuận được việc chọn quốc tịch thì có quốc tịch Việt Nam. Đây là quy tắc dự phòng, không nên để mặc định xảy ra vì tranh cãi.
Chọn quốc tịch nước ngoài. Cha mẹ thoả thuận chọn quốc tịch của bên nước ngoài. Khi đó cơ quan hộ tịch thường yêu cầu thêm giấy tờ chứng minh con được nước đó công nhận là công dân, do cơ quan có thẩm quyền hoặc cơ quan đại diện nước đó xác nhận. Con không có quốc tịch Việt Nam.
Con có thể có thêm quốc tịch nước kia hay không. Việt Nam theo nguyên tắc một quốc tịch nhưng có ngoại lệ. Con chọn quốc tịch Việt Nam vẫn có thể được nước bên kia coi là công dân theo luật của họ, vì nhiều nước trao quốc tịch theo huyết thống. Đó là việc luật nước kia quyết định, cha mẹ hỏi cơ quan đại diện nước đó.
Chọn quốc tịch nào thì kéo theo việc gì
Bảng dưới so sánh những hệ quả thực tế ở Việt Nam. Đây là nguyên lý chung; chi tiết giấy tờ cư trú cho trẻ mang quốc tịch nước ngoài do cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hướng dẫn.
| Việc | Con có quốc tịch Việt Nam | Con chỉ có quốc tịch nước ngoài |
|---|---|---|
| Giấy khai sinh Việt Nam | Có, ghi quốc tịch Việt Nam, có số định danh cá nhân | Có, ghi quốc tịch nước ngoài, không cấp số định danh như công dân |
| Ở lại Việt Nam | Không cần thị thực | Cần giấy tờ cư trú phù hợp cho con, thường theo diện thân nhân |
| Bảo hiểm y tế trẻ em | Theo chế độ trẻ em Việt Nam | Không theo chế độ công dân; cân nhắc bảo hiểm tư |
| Đi học trường công lập | Như mọi trẻ Việt Nam | Theo quy định nhận học sinh nước ngoài của từng nơi |
| Hộ chiếu | Hộ chiếu Việt Nam; có thể có thêm hộ chiếu nước kia nếu nước đó công nhận | Hộ chiếu nước đó |
| Thừa kế, nhà đất tại Việt Nam sau này | Như công dân Việt Nam | Theo quy định dành cho người nước ngoài, hạn chế hơn |
Nhiều gia đình định sống lâu ở Việt Nam chọn quốc tịch Việt Nam cho con, rồi đăng ký thêm quốc tịch nước kia nếu luật nước đó cho phép. Gia đình định sớm chuyển ra nước ngoài có khi chọn ngược lại. Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà; có lựa chọn hợp với kế hoạch của từng nhà.
Giấy tờ mang theo khi đăng ký khai sinh
Danh mục có thể thay đổi theo hướng dẫn từng nơi và theo việc tra cứu được dữ liệu dân cư hay không. Bộ thường gặp gồm:
- Tờ khai đăng ký khai sinh theo mẫu.
- Giấy chứng sinh do bệnh viện, cơ sở y tế nơi con sinh ra cấp. Nên kiểm tên cha mẹ trên giấy chứng sinh khớp với hộ chiếu, căn cước ngay khi rời viện.
- Văn bản thoả thuận của cha mẹ về việc chọn quốc tịch cho con; nếu chọn quốc tịch nước ngoài thì kèm giấy tờ xác nhận con được nước đó công nhận là công dân, đã hợp pháp hoá và dịch nếu là giấy nước ngoài.
- Giấy tờ tuỳ thân của cha mẹ: căn cước của bên Việt Nam, hộ chiếu của bên nước ngoài.
- Giấy chứng nhận kết hôn của cha mẹ nếu có. Cha mẹ chưa kết hôn mà muốn ghi tên cha hoặc mẹ là người nước ngoài thì làm thủ tục nhận cha con hoặc mẹ con kết hợp, với chứng cứ quan hệ cha con, mẹ con theo hướng dẫn.
- Giấy uỷ quyền nếu người đi nộp không phải cha hoặc mẹ (với các bước cho phép uỷ quyền).
Họ tên của con ghi trên giấy khai sinh Việt Nam là thứ khó sửa về sau. Hai người nên thống nhất trước cách viết tên, có dấu hay không, thứ tự họ tên, sao cho dùng được ở cả hai nước.
Việc phải làm với nước bên kia sau khi có giấy khai sinh
Giấy khai sinh Việt Nam chỉ là nửa đầu. Nếu con được nước bên kia công nhận quốc tịch, bên nước ngoài cần đăng ký khai sinh hoặc báo việc sinh con với cơ quan đại diện của nước mình, thường kèm giấy khai sinh Việt Nam bản trích lục, bản dịch và có thể cả hợp pháp hoá. Nhiều nước đặt thời hạn báo sinh cho con của công dân sinh ở nước ngoài; trễ hạn có thể khiến con mất quyền nhận quốc tịch theo con đường đơn giản.
Khi con đã có quốc tịch nước kia, việc làm hộ chiếu cho con cũng do cơ quan đại diện nước đó làm. Nếu con có cả hai quốc tịch, gia đình cần thống nhất con dùng hộ chiếu nào khi xuất nhập cảnh Việt Nam, vì hộ chiếu dùng lúc nhập cảnh quyết định con được coi là công dân hay người nước ngoài trong lần đi đó.
Nếu con chỉ mang quốc tịch nước ngoài, cha mẹ cần làm giấy tờ cư trú cho con ở Việt Nam sớm sau khi có hộ chiếu. Trẻ sinh ra ở Việt Nam không tự nhiên có quyền cư trú như công dân; người Việt trong gia đình thường đứng ra bảo lãnh theo diện thân nhân qua cơ quan quản lý xuất nhập cảnh. Để quá lâu, con có thể rơi vào tình trạng cư trú không có giấy tờ, gây khó khi đưa con đi nước ngoài lần đầu.
Ví dụ giả định: một gia đình đi qua từng bước
Ví dụ giả định: chị Hạnh là công dân Việt Nam, sống ở một phường của Đà Nẵng; chồng chị mang quốc tịch một nước châu Âu, hai người đã đăng ký kết hôn tại phường từ hai năm trước và định sống ở Việt Nam ít nhất đến khi con vào tiểu học.
Từ tháng thứ sáu của thai kỳ, anh chị hỏi đại sứ quán nước chồng về quy định trao quốc tịch theo huyết thống và việc báo sinh cho con sinh ở nước ngoài. Họ được biết nước đó công nhận con là công dân nếu báo sinh trong thời hạn quy định, kèm giấy khai sinh của nước nơi sinh đã hợp pháp hoá. Anh chị quyết định chọn quốc tịch Việt Nam khi khai sinh ở Việt Nam, rồi báo sinh với nước chồng.
Sau khi bé ra đời, chị kiểm tên hai vợ chồng trên giấy chứng sinh trước khi rời viện. Trong tháng đầu, anh chị ký văn bản thoả thuận chọn quốc tịch Việt Nam, nộp hồ sơ khai sinh tại phường, nhận giấy khai sinh có số định danh cá nhân, đồng thời làm liên thông thường trú và thẻ bảo hiểm y tế cho bé.
Tiếp đó, chị xin thêm bản trích lục khai sinh, làm chứng nhận lãnh sự, dịch theo yêu cầu của đại sứ quán, và anh mang hồ sơ đi báo sinh. Vài tháng sau bé có thêm hộ chiếu nước bố. Gia đình thống nhất: khi về Việt Nam bé dùng hộ chiếu Việt Nam, khi sang nước bố thăm ông bà thì dùng hộ chiếu nước bố, và luôn mang cả hai.
Những tình huống khó hay gặp
Cha mẹ chưa kết hôn và người cha nước ngoài đã về nước: người mẹ có thể đăng ký khai sinh cho con, nhưng để ghi tên người cha cần thủ tục nhận cha con, thường đòi người cha có mặt hoặc có văn bản thể hiện ý chí theo hướng dẫn của cơ quan hộ tịch, cùng chứng cứ như kết quả giám định. Nếu chưa làm được, giấy khai sinh để trống phần cha, sau này bổ sung bằng thủ tục nhận cha con.
Cha mẹ bất đồng về quốc tịch: luật có quy tắc dự phòng là con sinh ở Việt Nam có quốc tịch Việt Nam nếu cha mẹ không thoả thuận được. Nhưng để quy tắc này giải quyết thay cuộc nói chuyện của hai người thì về sau dễ thành chuyện cãi nhau khi làm giấy ở nước kia. Ngồi lại với nhau từ lúc mang thai, cân nhắc kế hoạch sống, việc học và việc đi lại của con.
Con sinh ở nước ngoài rồi mới về Việt Nam: đây là trường hợp ghi chú khai sinh hoặc đăng ký khai sinh cho con đã có giấy khai sinh nước ngoài, thủ tục khác với bài này. Gia đình hỏi phường, xã nơi cư trú về việc ghi chú giấy khai sinh nước ngoài vào sổ hộ tịch Việt Nam, kèm bản dịch và hợp pháp hoá.
Câu hỏi thường gặp
Con chọn quốc tịch Việt Nam lúc nhỏ, lớn lên có đổi được không?
Luật Quốc tịch Việt Nam có cơ chế xin thôi quốc tịch hoặc xin nhập quốc tịch, và có quy định riêng về việc thay đổi quốc tịch của người chưa thành niên khi cha mẹ thay đổi. Con cũng có thể nhận thêm quốc tịch nước kia nếu luật nước đó cho phép. Đây là thủ tục riêng, không làm lại khai sinh.
Giấy khai sinh Việt Nam có cần dịch, hợp pháp hoá để dùng ở nước bên kia không?
Thường cần dịch sang ngôn ngữ nước đó, và nhiều nước yêu cầu chứng nhận lãnh sự tại Bộ Ngoại giao Việt Nam rồi hợp pháp hoá tại đại sứ quán của họ. Hỏi cơ quan đại diện nước bên kia đúng yêu cầu trước khi làm để không phải làm hai lần.
Con có quốc tịch nước ngoài có được học trường công lập ở Việt Nam không?
Nhiều trường công lập có nhận học sinh nước ngoài nhưng theo quy định và chỉ tiêu riêng, khác với trẻ có quốc tịch Việt Nam đúng tuyến cư trú. Gia đình nên hỏi Uỷ ban nhân dân phường, xã nơi cư trú hoặc trường dự định từ sớm, nhất là khi con sắp vào lớp một.
Người cha nước ngoài không có mặt ngày đi đăng ký khai sinh có sao không?
Nếu cha mẹ đã đăng ký kết hôn, một bên có thể đi nộp, nhưng văn bản thoả thuận chọn quốc tịch cần chữ ký của cả hai. Người cha có thể ký trước; nếu ký ở nước ngoài, chữ ký thường cần được chứng thực theo hướng dẫn. Nên hỏi phường, xã cách họ chấp nhận văn bản này.
Con có hai quốc tịch thì khi nhập cảnh Việt Nam dùng hộ chiếu nào?
Con là công dân Việt Nam có thể nhập cảnh bằng hộ chiếu Việt Nam và không cần thị thực. Nếu dùng hộ chiếu nước ngoài, con được xử lý như người nước ngoài trong lần đó và có thể cần thị thực hoặc giấy miễn thị thực. Gia đình nên chọn một cách nhất quán cho mỗi chuyến đi.