Người Ấn Độ và Nam Á ở Việt Nam hôm nay: nghề nghiệp, lễ hội và nơi sinh hoạt

Người Ấn Độ và các nước Nam Á khác (Bangladesh, Pakistan, Sri Lanka, Nepal) ở Việt Nam hôm nay chủ yếu làm trong công nghệ thông tin, dược phẩm, dệt may và mua hàng may mặc, thương mại, khách sạn, nhà hàng, giáo dục; họ sống tập trung ở TP.HCM và Hà Nội. Cộng đồng nhỏ hơn nhiều so với các cộng đồng Đông Bắc Á nhưng rất gắn kết, với lễ hội, nơi thờ tự, quán ăn và cả những sân cricket cuối tuần.

Người Ấn từng có mặt đông ở Sài Gòn từ đầu thế kỷ 20, để lại các ngôi đền và thánh đường mà ngày nay cộng đồng mới vẫn đến sinh hoạt; phần lịch sử ấy nằm ở mục ngoại kiều trong lịch sử. Bài này nói về cộng đồng hôm nay: ai, ở đâu, làm gì, ăn uống và lễ tết ra sao, và những điều người Việt làm cùng thường hỏi.

Những nhóm người Nam Á ở Việt Nam hôm nay

Gọi chung là "người Ấn" sẽ bỏ sót rất nhiều. Mỗi nhóm đến vì một lý do khác và sinh hoạt theo cách khác.

• Kỹ sư, quản lý công nghệ thông tin: làm cho các công ty phần mềm, dịch vụ công nghệ toàn cầu có văn phòng ở TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng; thường ở theo nhiệm kỳ vài năm, nhiều người đưa gia đình sang.
• Người làm trong dược phẩm, hoá chất: đại diện bán hàng, quản lý nhà máy, chuyên gia đăng ký thuốc; Ấn Độ là nguồn cung thuốc và nguyên liệu thuốc quan trọng của nhiều nước, trong đó có Việt Nam.
• Dệt may và mua hàng: người Bangladesh, Sri Lanka, Ấn Độ, Pakistan làm cho văn phòng mua hàng may mặc, kiểm hàng, quản lý chất lượng ở các vùng có nhà máy may quanh TP.HCM, Đồng Nai.
• Thương mại, khách sạn, nhà hàng: người mở nhà hàng Ấn, Pakistan, Nepal; quản lý khách sạn; thương nhân buôn vải, gia vị, sắt thép.
• Giáo viên, huấn luyện viên: giáo viên tiếng Anh, giáo viên toán ở trường quốc tế, huấn luyện viên yoga.
• Sinh viên và người theo gia đình: vợ chồng, con cái của người làm việc; một số sinh viên trao đổi tại đại học Việt Nam.

Điểm chung là tiếng Anh: phần lớn người Nam Á ở Việt Nam giao tiếp công việc bằng tiếng Anh thông thạo, nên rào cản ngôn ngữ thấp hơn nhiều cộng đồng khác. Ở nhà, họ nói tiếng Hindi, Tamil, Bengali, Urdu, Sinhala, Nepali và nhiều thứ tiếng khác.

Sống ở đâu và tụ họp ở đâu

Ở TP.HCM, nhiều gia đình người Ấn sống ở khu trung tâm cũ, khu Phú Mỹ Hưng và Thảo Điền, nơi có trường quốc tế, siêu thị bán gia vị, gạo basmati, bột mì atta, đậu lăng. Quanh khu trung tâm cũ có một số nhà hàng Ấn lâu năm, nơi người Việt cũng thường đến ăn. Ở Hà Nội, người Ấn làm văn phòng hay ở khu Tây Hồ, Ba Đình cũ, các khu đô thị mới phía Tây.

Nơi tụ họp quan trọng là các ngôi đền Ấn giáo ở trung tâm TP.HCM, xây từ thời người Ấn buôn bán ở Sài Gòn, nay vẫn mở cửa đón cả người Ấn mới sang lẫn người Việt đến tham quan, thắp nhang. Các thánh đường Hồi giáo ở TP.HCM và ở khu phố cổ Hà Nội là nơi người Hồi giáo Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh cầu nguyện ngày thứ Sáu, bên cạnh người Chăm và người Hồi giáo từ Malaysia, Indonesia.

Cuối tuần, một điểm hẹn ít người Việt biết là sân cricket. Ở TP.HCM và Hà Nội có các đội cricket nghiệp dư của người Ấn, Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh, cùng một số người Úc, Anh, chơi trên sân thuê ở trường học hoặc khu thể thao. Môn này gần như vô danh với người Việt, nhưng với nhiều người Nam Á, đó là cách giữ nhịp quê nhà.

Ngoài ra còn có các hiệp hội doanh nghiệp Ấn Độ, nhóm phụ nữ, nhóm theo vùng quê (người Tamil, người Gujarat, người Punjab…), tổ chức sự kiện văn hoá, từ thiện. Thông tin cộng đồng chủ yếu truyền qua nhóm nhắn tin và mạng xã hội bằng tiếng Anh.

Lễ hội lớn trong năm của cộng đồng Nam Á

Lễ hội của người Nam Á theo lịch riêng, ngày dương lịch thay đổi mỗi năm. Biết trước giúp đồng nghiệp, đối tác người Việt gửi lời chúc đúng dịp và sắp xếp công việc hợp lý.

Trong tháng Ramadan, đồng nghiệp người Hồi giáo nhịn ăn uống từ lúc mặt trời mọc đến lúc lặn; nên tránh xếp tiệc trưa bắt buộc và cân nhắc giờ họp cuối chiều.

Ăn uống: chuyện người Việt làm cùng hay hỏi nhất

Chế độ ăn của người Nam Á đa dạng hơn người ta tưởng. Nhiều người Ấn ăn chay, có người ăn chay không trứng, có người không ăn hành tỏi; nhiều người theo Ấn giáo không ăn thịt bò; người Hồi giáo không ăn thịt heo và chỉ ăn thịt được giết mổ theo cách halal. Nhưng cũng có người Ấn ăn gần như mọi thứ. Không có quy tắc chung cho "người Ấn"; cách đúng là hỏi từng người.

Khi doanh nghiệp đặt tiệc, liên hoan có đồng nghiệp Nam Á, nên hỏi trước chế độ ăn, chuẩn bị ít nhất vài món chay rõ ràng và ghi chú món có thịt gì. Nước mắm, mỡ heo, nước dùng xương trong món Việt là những thứ dễ bị bỏ sót khi gọi "món chay" ở quán thông thường.

Ở chiều ngược lại, các quán Ấn, Pakistan, Nepal ở TP.HCM và Hà Nội là nơi người Việt làm quen với cà ri, bánh naan, cơm biryani, trà sữa masala. Nhiều người Việt ăn chay tìm đến bếp Ấn vì món chay phong phú, đậm vị, khác hẳn món chay quen thuộc ở Việt Nam.

Làm việc cùng đồng nghiệp người Ấn và Nam Á

Trong ngành phần mềm, nhiều đội dự án ở Việt Nam có quản lý hoặc đồng nghiệp người Ấn, hoặc làm việc từ xa với đội ở Ấn Độ. Người Việt hay nhắc đến chuyện giọng tiếng Anh: tiếng Anh Ấn Độ có ngữ điệu, cách phát âm và vài cách nói riêng, ban đầu khó nghe với người quen giọng Mỹ, Anh. Sau vài tuần làm chung, rào cản này thường mất đi; hỏi lại khi chưa nghe rõ là bình thường, không bất lịch sự.

Thứ hai là múi giờ và lịch lễ. Ấn Độ chậm hơn Việt Nam một tiếng rưỡi; các ngày lễ của Ấn rải rác cả năm và khác nhau theo bang, nên đội ở Ấn có thể nghỉ vào những ngày đội ở Việt Nam vẫn làm. Lịch dự án nên ghi sẵn các ngày này.

Về giấy tờ, người Nam Á làm việc ở Việt Nam cũng cần giấy phép lao động hoặc xác nhận không thuộc diện cấp, thị thực hoặc thẻ tạm trú do doanh nghiệp bảo lãnh. Hồ sơ bằng cấp từ Ấn Độ, Bangladesh, Pakistan, Sri Lanka phải được hợp pháp hoá lãnh sự theo quy định, trừ trường hợp được miễn; khâu này thường mất thời gian hơn dự tính, nên bắt đầu sớm.

Cuối cùng là những lời mời. Đồng nghiệp người Ấn thường mời người Việt đến nhà dịp Diwali, đến dự đám cưới, sinh nhật. Nhận lời, đến đúng giờ hay muộn chút cũng không sao, mang một hộp bánh ngọt hoặc trái cây, và sẵn sàng ăn bằng tay phải nếu chủ nhà mời, đó là cách gần gũi nhất để hiểu một cộng đồng.

Gia đình Nam Á sống lâu năm ở Việt Nam

Một số gia đình người Ấn ở Việt Nam đã sang tới thế hệ thứ hai: cha mẹ sang làm việc từ những năm 2000, con cái học trường quốc tế ở TP.HCM, nói được tiếng Việt, đi đá bóng với bạn Việt. Các gia đình này thường đứng ra làm cầu nối cho người mới sang: giới thiệu chủ nhà, phòng khám, giúp tìm chỗ mua đồ chay, gia vị.

Có cả những gia đình Việt – Ấn, Việt – Pakistan, Việt – Bangladesh: người chồng hoặc vợ là người Nam Á, sống ở Việt Nam, con cái mang hai nền văn hoá. Ngoài thủ tục kết hôn, khai sinh, quốc tịch cho con, họ còn phải tìm cách dung hoà ăn uống, lễ tết, cách đặt tên cho con. Những câu chuyện ấy được kể ở mục kết hôn và gia đình đa quốc tịch trên trang này.

Với chủ nhà, hàng xóm người Việt, cộng đồng Nam Á thường là khách thuê ổn định, có con nhỏ, ở lâu. Điều họ cần nhất là một hợp đồng rõ ràng, căn bếp nấu được món nhiều gia vị, và một chút thông cảm khi nhà có lễ hội: đèn sáng, nhiều khách, mùi gia vị lan ra hành lang vài ngày trong năm.

Dệt may: nơi người Việt gặp người Nam Á nhiều nhất

Nếu không làm phần mềm, người Việt gặp đồng nghiệp Nam Á nhiều nhất trong ngành may mặc. Các văn phòng mua hàng cho nhãn thời trang nước ngoài, văn phòng kiểm hàng, công ty cung cấp vải, phụ liệu ở TP.HCM, Đồng Nai, vùng Bình Dương cũ tuyển nhiều người Bangladesh, Sri Lanka, Ấn Độ, những nước có ngành may lớn, làm quản lý chất lượng, kỹ thuật may mẫu, quản lý đơn hàng.

Họ thường là người trực tiếp xuống xưởng của nhà máy Việt để kiểm hàng, góp ý quy trình, đánh giá nhà máy theo tiêu chuẩn của khách hàng. Với nhà máy Việt, làm việc tốt với những người này nghĩa là đơn hàng trơn tru: chuẩn bị đủ hồ sơ, giải thích rõ nguyên nhân lỗi, đề xuất cách sửa bằng văn bản.

Ngôn ngữ chung là tiếng Anh chuyên ngành may: tên các đường may, lỗi vải, thông số đo. Nhiều cán bộ kỹ thuật người Việt học tiếng Anh chính qua những năm làm cùng đồng nghiệp Nam Á, và cũng học được cách nhìn một nhà máy từ phía khách hàng, thứ rất có giá trị khi về sau họ tự quản lý chuyền hoặc mở xưởng.

Câu hỏi thường gặp

Người Ấn ở Việt Nam chủ yếu làm nghề gì?

Phổ biến nhất là công nghệ thông tin, dược phẩm, dệt may và mua hàng may mặc, thương mại, khách sạn, nhà hàng, giáo dục. Phần lớn là người có trình độ chuyên môn được doanh nghiệp tuyển hoặc cử sang, cộng thêm người tự kinh doanh nhà hàng, buôn bán.

Diwali là gì và người Việt nên chúc thế nào?

Diwali là lễ hội ánh sáng của người Ấn giáo và được nhiều người Ấn, người Nepal mừng, thường vào tháng 10 hoặc 11 dương lịch. Có thể chúc đơn giản "Happy Diwali" kèm lời chúc gia đình bình an, sung túc; nếu được mời đến nhà, mang theo bánh ngọt hoặc trái cây là phù hợp.

Có phải người Ấn nào cũng ăn chay?

Không. Tỷ lệ người ăn chay ở Ấn Độ cao hơn nhiều nước, nhưng chế độ ăn khác nhau theo vùng, tôn giáo, gia đình. Có người ăn chay hoàn toàn, có người không ăn thịt bò, có người theo luật halal, có người ăn mọi thứ. Cách lịch sự nhất là hỏi trực tiếp trước khi đặt món.

Người Việt có được vào các ngôi đền Ấn giáo ở TP.HCM không?

Các ngôi đền này mở cửa cho khách đến tham quan, nhiều người Việt cũng vào thắp nhang. Khi vào nên ăn mặc kín đáo, cởi giày dép ở khu vực quy định, giữ yên lặng, không chụp ảnh nơi có biển nhắc và không làm phiền người đang hành lễ.

Hồ sơ bằng cấp từ Ấn Độ dùng xin giấy phép lao động cần làm gì?

Thông thường giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp phải được hợp pháp hoá lãnh sự rồi dịch sang tiếng Việt có chứng thực, trừ các trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế hoặc quy định riêng. Nên hỏi cơ quan đại diện và cơ quan quản lý lao động cấp tỉnh để biết yêu cầu hiện hành.

Tháng Ramadan có ảnh hưởng gì đến công việc?

Đồng nghiệp người Hồi giáo nhịn ăn uống ban ngày suốt tháng Ramadan, có thể mệt hơn vào chiều tối. Nên tránh bắt buộc dự tiệc trưa, linh hoạt giờ họp, và nếu tổ chức liên hoan thì cân nhắc giờ sau hoàng hôn. Cuối tháng là lễ Eid, nhiều người xin nghỉ để cầu nguyện và sum họp.