Khi khách thuê nước ngoài và hàng xóm va chạm, chủ nhà là người duy nhất nói được với cả hai phía, nên cũng là người nên đứng ra trước: nghe hàng xóm, chuyển lời cho khách bằng giọng trung tính kèm lý do cụ thể, báo lại cho hàng xóm việc đã nói, và chỉ nhờ tổ hoà giải hay công an khi hai bước đầu không ăn thua.
Phần lớn va chạm không đến từ ý xấu mà từ khác thói quen: giờ ngủ, giờ ăn, cách tổ chức tiệc, giờ đổ rác, chỗ để xe trong hẻm, cách nuôi chó. Cả hai phía đều có lý của mình. Bài này đưa ra cách phòng trước những va chạm hay gặp, cách xử lý khi có phàn nàn, và các kênh pháp lý như hoà giải ở cơ sở theo Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013 hay quy định về tiếng ồn trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, chỉ ở mức nguyên lý.
Những va chạm hay gặp và gốc của chúng
Gọi tên được nguồn gốc của va chạm giúp chủ nhà nói chuyện mà không quy lỗi cho người nào hay quốc tịch nào. Bảng dưới gom những tình huống chủ nhà kể lại nhiều nhất.
| Va chạm | Gốc thường thấy | Chủ nhà phòng trước bằng cách |
|---|---|---|
| Tiệc, nhạc tới khuya | Khác giờ sinh hoạt, cuối tuần của khách là lúc hàng xóm đi ngủ sớm để đi chợ sớm | Hướng dẫn song ngữ ghi giờ yên tĩnh theo quy ước khu dân cư |
| Hát karaoke, loa đám cưới của hàng xóm | Chiều ngược lại: khách không quen âm thanh lớn vào dịp lễ, cưới hỏi | Nói trước với khách về các dịp này, gợi ý cách hỏi lịch với hàng xóm |
| Rác để sai giờ, sai chỗ | Không biết giờ thu gom, cách phân loại của địa phương | Chỉ chỗ, giờ, cách phân loại ngay ngày dọn vào |
| Xe chắn lối trong hẻm | Không biết quy ước chỗ để xe, lối đi chung | Chỉ chỗ để xe cụ thể, nói rõ chỗ nào không được đậu |
| Chó sủa, chó đi vệ sinh ngoài hẻm | Khác thói quen nuôi thú, thiếu chỗ dắt chó | Thoả thuận về thú nuôi trong hợp đồng, chỉ chỗ dắt chó |
| Khói nướng, mùi nấu ăn | Bếp mở, nướng ngoài sân sát nhà bên | Gợi ý vị trí nướng, giờ nướng, hỏi hàng xóm trước khi làm lần đầu |
Chiều ngược lại cũng quan trọng như chiều xuôi. Khách nước ngoài cũng có lúc là người chịu ồn, và chủ nhà cũng nên giúp khách nói với hàng xóm một cách lịch sự, thay vì để khách chịu đựng rồi dọn đi.
Phòng trước trong tuần đầu khách dọn vào
Một tuần đầu là lúc rẻ nhất để phòng va chạm, vì khách còn đang học cách sống trong nhà mới và hàng xóm còn tò mò thay vì khó chịu.
- Giới thiệu khách với hai nhà hai bên và tổ trưởng tổ dân phố, nói ngắn khách là ai, ở bao lâu, chủ nhà liên lạc ở đâu nếu có chuyện.
- Đi cùng khách một vòng: chỗ đổ rác, chỗ để xe, lối đi chung, cửa hàng gần nhất. Những thứ này khó giải thích bằng chữ, dễ hiểu khi được chỉ tận nơi.
- Đưa bản hướng dẫn song ngữ ghi giờ yên tĩnh theo quy ước khu dân cư, giờ thu gom và cách phân loại rác, quy ước về chó mèo, chỗ để xe.
- Nói trước về những âm thanh khách sẽ gặp: chợ sáng sớm, loa phường nếu có, đám cưới, đám giỗ, công trình xây dựng gần đó.
- Cho hàng xóm cách liên hệ chủ nhà, để khi có chuyện, họ gọi chủ nhà trước thay vì tự sang gõ cửa trong lúc bực.
Năm việc này mất một buổi chiều. Chủ nhà có kinh nghiệm thường nói đó là buổi chiều đáng giá nhất của cả hợp đồng.
Khi hàng xóm phàn nàn: nói gì, theo thứ tự nào
Bước đầu là nghe cho đủ. Hỏi hàng xóm việc gì xảy ra, vào giờ nào, đã bao nhiêu lần, họ mong điều gì. Câu "nhà bên ồn quá" chưa đủ để chuyển lời; câu "tối thứ bảy nhạc mở đến gần một giờ sáng, nhà có cụ già và trẻ nhỏ" thì đủ. Ghi lại, cảm ơn hàng xóm đã báo cho mình trước, và hẹn sẽ trả lời.
Bước hai là nói với khách, trực tiếp hoặc bằng tin nhắn, giọng trung tính, nêu sự việc, nêu lý do, nêu điều mong muốn. Không nói "người nước anh ồn quá", không nói "hàng xóm khó tính". Một câu mẫu chủ nhà có thể dùng: "Nhà bên trái có cụ già và em bé, cuối tuần trước nhạc mở tới khuya làm cả nhà không ngủ được. Từ mười giờ đêm, mong anh chị giảm âm lượng hoặc đóng cửa kính giúp." Câu này nói sự việc, nói lý do, nói điều mong muốn, không phán xét ai.
Bước ba là báo lại hàng xóm rằng mình đã nói, khách đã nhận lời ra sao. Bước này hay bị bỏ qua, nhưng chính nó làm hàng xóm thấy được tôn trọng và ít khi phải phàn nàn lần hai. Nếu khách có lời giải thích, ví dụ đó là tiệc chia tay một lần, chuyển lời giải thích đó; hàng xóm thường dễ thông cảm khi biết lý do.
Khi va chạm kéo dài: hoà giải ở cơ sở và các kênh chính thức
Nếu sau vài lần nhắc mà tình hình không đổi, hoặc hai bên đã to tiếng với nhau, bước tiếp theo là tổ hoà giải ở khu dân cư. Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013 lập ra các tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố để giúp các bên tự thoả thuận về mâu thuẫn trong đời sống, trong đó có chuyện hàng xóm. Hoà giải miễn phí, không ra toà, không lập hồ sơ xử phạt; kết quả là thoả thuận các bên tự nguyện thực hiện.
Khi hoà giải có người nước ngoài, cần người phiên dịch tin cậy được cả hai bên chấp nhận. Chủ nhà có thể giúp nhưng không nên vừa làm phiên dịch vừa làm một bên, vì dễ bị coi là thiên vị. Bạn bè của khách nói tiếng Việt, đồng nghiệp người Việt ở công ty khách, hay người do tổ hoà giải giới thiệu là các lựa chọn hợp lý.
Tiếng ồn vượt mức hoặc gây mất trật tự công cộng là vấn đề mà Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các quy định về trật tự công cộng điều chỉnh; khi có người gây rối, đánh nhau, đe doạ, gọi 113. Nhưng với phần lớn va chạm hàng xóm, đưa công an vào sớm làm hai bên thêm căng, và khách nước ngoài thường hoảng vì không biết chuyện sẽ đi tới đâu. Kênh chính thức nên là bước sau cùng, không phải bước đầu.
Giữ trung lập: điều chủ nhà nên tránh
Quy tính cách cho quốc tịch. Một vụ ồn là chuyện của một gia đình, một buổi tối, không phải của cả một nước. Nói theo kiểu quy cho quốc tịch làm khách thấy bị xúc phạm và hàng xóm có cớ để nghi ngại mọi khách nước ngoài về sau.
Đứng hẳn về một phía. Bênh khách vì khách trả tiền, hay bênh hàng xóm vì còn sống cạnh nhau lâu dài, đều làm phía kia mất lòng tin vào chủ nhà. Chủ nhà nên đứng về phía sự việc: điều gì đã xảy ra, quy ước nào áp dụng.
Đe doạ chấm dứt hợp đồng ngay lần đầu. Hợp đồng có thể có điều khoản về vi phạm quy ước khu dân cư, nhưng dùng nó ngay lần đầu làm khách phòng thủ thay vì hợp tác.
Đưa chuyện lên các nhóm mạng của khu. Nhóm chat cư dân hay khu phố lan tin nhanh và thường bóp méo sự việc. Chuyện giữa hai nhà nên giữ giữa hai nhà, có chủ nhà làm cầu nối.
Bỏ qua phàn nàn của khách về hàng xóm. Khách cũng có quyền được yên tĩnh. Nếu khách phàn nàn về tiếng ồn kéo dài từ nhà bên, chủ nhà xử lý theo cùng trình tự như khi hàng xóm phàn nàn về khách.
Rác, xe, chó mèo: ba chuyện nhỏ hay thành chuyện lớn
Rác là chuyện đầu tiên. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 yêu cầu hộ gia đình phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, và từ khoảng năm 2025 nhiều địa phương bắt đầu áp dụng cụ thể với giờ thu gom, loại túi, điểm tập kết. Mỗi phường, xã làm hơi khác nhau. Khách nước ngoài đến từ nơi có quy tắc rác rất chặt thường muốn làm đúng, chỉ là không biết quy tắc ở đây. Chủ nhà chỉ một lần, kèm ảnh chỗ để và giờ thu gom, là đủ để phần lớn khách làm theo.
Xe là chuyện thứ hai, nhất là trong hẻm. Hẻm là lối đi chung, nhưng mỗi xóm có quy ước ngầm: chỗ trước nhà ai thì nhà đó để xe, ô tô không đậu qua đêm, xe máy dắt vào nhà sau mười giờ tối. Những quy ước này không viết ra, nên khách mới đến rất dễ vi phạm một lần. Chủ nhà đi cùng khách chỉ chỗ để xe cụ thể ngay hôm đầu là cách nhanh nhất.
Chó mèo là chuyện thứ ba. Khách nước ngoài nuôi chó thường dắt chó đi dạo nhiều lần mỗi ngày, cần chỗ cho chó đi vệ sinh; hàng xóm có thể ngại chó lớn, sợ chó cắn trẻ con. Thoả thuận trong hợp đồng về loại chó, dây dắt, rọ mõm khi cần, dọn chất thải ngay, tiêm phòng dại theo quy định địa phương, và chỉ cho khách những chỗ dắt chó phù hợp, sẽ ngăn phần lớn va chạm trước khi nó xảy ra.
Một ví dụ giả định về một mùa cưới
Ví dụ giả định: một gia đình nước ngoài có con nhỏ thuê nhà trong một con hẻm ở ngoại thành. Tháng mười, nhà đối diện cưới con, dựng rạp chiếm nửa hẻm, loa mở từ sáng sớm. Gia đình khách hoảng vì không ra được xe và em bé không ngủ được, nhắn chủ nhà hỏi có nên gọi công an không.
Chủ nhà giải thích đây là đám cưới, thường kéo dài một hai ngày, trong làng xóm Việt Nam là dịp quan trọng của một gia đình. Chủ nhà sang nhà đối diện chúc mừng, hỏi lịch, nhờ để lối cho xe đi buổi sáng, hạ loa sau giờ tối. Gia chủ đồng ý, còn mời gia đình khách sang dự. Chủ nhà nhắn lại lịch cụ thể cho khách và gợi ý buổi sáng hôm đó đưa em bé sang nhà bạn.
Ba tháng sau, gia đình khách tổ chức sinh nhật cho con, hỏi chủ nhà nên mời ai, mở nhạc đến mấy giờ. Không ai phải đi tới tổ hoà giải. Ví dụ này không phải công thức, nhưng cho thấy trình tự nghe, chuyển lời, báo lại vận hành thế nào khi chủ nhà chịu đứng giữa.
Câu hỏi thường gặp
Có quy định cụ thể mấy giờ phải giữ yên tĩnh không?
Pháp luật về bảo vệ môi trường có quy chuẩn về mức tiếng ồn theo khu vực và khung giờ, còn giờ yên tĩnh cụ thể trong khu dân cư thường do quy ước của thôn, tổ dân phố hoặc nội quy chung cư quy định. Chủ nhà nên hỏi tổ trưởng tổ dân phố hoặc ban quản lý để ghi đúng vào hướng dẫn cho khách.
Hàng xóm đòi chủ nhà đuổi khách thì chủ nhà có phải làm không?
Không. Chủ nhà chỉ chấm dứt hợp đồng khi có căn cứ theo hợp đồng và luật, ví dụ khách vi phạm nghiêm trọng, lặp lại sau khi đã được nhắc bằng văn bản. Phàn nàn của hàng xóm là thông tin cần xử lý, không tự động là lý do chấm dứt hợp đồng.
Khách nước ngoài muốn tự sang nói chuyện với hàng xóm thì có nên khuyến khích không?
Có, nếu khách muốn và có người giúp phiên dịch. Một lời xin lỗi hay một món quà nhỏ từ chính khách thường có tác dụng hơn mười lời chủ nhà chuyển hộ. Chủ nhà có thể đi cùng lần đầu để giới thiệu, sau đó để hai bên tự liên lạc.
Khách phàn nàn tiếng ồn từ quán ăn hay xưởng gần nhà thì chủ nhà làm gì?
Nếu nguồn ồn là cơ sở kinh doanh, chủ nhà có thể trao đổi trực tiếp với chủ cơ sở trước, rồi phản ánh với UBND cấp xã nếu tiếng ồn kéo dài, vượt mức bình thường. Đồng thời xem lại giải pháp trong nhà như cửa kính cách âm, rèm dày cho phòng ngủ.
Tổ hoà giải có làm việc với người nước ngoài không?
Hoà giải ở cơ sở hướng tới mọi mâu thuẫn trong cộng đồng dân cư, các bên có thể là người nước ngoài đang sống ở đó. Điều cần chuẩn bị là phiên dịch tin cậy và giải thích cho khách rằng hoà giải là tự nguyện, không phải bị xử phạt. Hỏi tổ trưởng tổ dân phố để biết cách bắt đầu.