Ngoài Hà Nội và TP.HCM, người phương Tây (Âu, Mỹ, Úc, Canada…) và người Nga sống lâu dài ở Việt Nam tập trung ở vài thành phố biển và cao nguyên: Đà Nẵng, Hội An (nay thuộc Đà Nẵng), Nha Trang (Khánh Hoà), Đà Lạt (Lâm Đồng), Phú Quốc (An Giang), Vũng Tàu (nay thuộc TP.HCM). Họ thường là giáo viên tiếng Anh, người làm việc từ xa qua mạng, người về hưu, người mở quán nhỏ, và nhân sự ngành du lịch, khách sạn.
Khác với cộng đồng quanh khu công nghiệp, nhóm này chọn nơi ở theo khí hậu, bãi biển, chi phí sống và một nhóm bạn đã đến trước. Thời gian ở cũng linh hoạt hơn: có người ở vài tháng mỗi năm, có người ở hơn mười năm. Bài dưới mô tả từng nơi, những nghề họ làm, những điểm vướng về giấy tờ, và những gì chủ nhà, hàng xóm người Việt hay hỏi.
Mỗi thành phố một kiểu cộng đồng
Các thành phố trong bảng đều có người nước ngoài sinh sống, nhưng mỗi nơi thu hút một nhóm khác nhau. Mô tả dưới đây là xu hướng chung, không áp cho mọi người.
| Thành phố | Ai thường ở | Họ thường chọn khu nào | Điểm đáng chú ý |
|---|---|---|---|
| Đà Nẵng | Người làm việc từ xa, giáo viên, gia đình trẻ, người về hưu | Các phường ven biển phía Đông sông Hàn | Sân bay quốc tế, bệnh viện lớn, trường quốc tế; cộng đồng đông và đa dạng nhất miền Trung |
| Hội An (Đà Nẵng) | Người mở quán, nghệ sĩ, người về hưu, người làm du lịch | Vùng ven phố cổ, các làng ven biển | Nhịp sống chậm, nhiều người ở nhà vườn thuê dài hạn |
| Nha Trang (Khánh Hoà) | Người Nga, người làm du lịch, người về hưu | Dọc biển và khu trung tâm | Cộng đồng nói tiếng Nga lâu đời nhất ở Việt Nam ngoài Vũng Tàu |
| Đà Lạt (Lâm Đồng) | Người về hưu, người làm nông nghiệp, cà phê, nghệ sĩ | Ven thành phố, các khu đồi | Khí hậu mát quanh năm; mùa mưa dài, giao thông đèo dốc |
| Phú Quốc (An Giang) | Nhân sự khu nghỉ dưỡng, người làm du lịch | Gần các khu nghỉ dưỡng | Cộng đồng gắn với ngành du lịch, thay đổi theo mùa |
| Vũng Tàu (TP.HCM) | Kỹ sư dầu khí, người về hưu | Gần biển | Người Nga, người phương Tây làm dầu khí từ những năm 1980 |
Tên các phường đã đổi sau sắp xếp năm 2025; khi nói chuyện với người nước ngoài, họ vẫn dùng tên khu, tên bãi biển quen gọi, nên chủ nhà cần biết cả tên cũ lẫn tên mới để điền giấy tờ đúng.
Những nghề phổ biến của cộng đồng ven biển và cao nguyên
Giáo viên tiếng Anh. Đây là nghề đông người nhất. Giáo viên phải có bằng cấp, chứng chỉ giảng dạy theo quy định hiện hành, có giấy phép lao động hoặc xác nhận phù hợp, thị thực đúng mục đích do trường, trung tâm bảo lãnh.
Làm việc từ xa. Người viết phần mềm, thiết kế, viết lách, tư vấn cho công ty ở nước họ, nhận lương từ nước ngoài. Việt Nam chưa có loại thị thực riêng cho nhóm này như một số nước, nên họ thường ở theo thị thực du lịch, thị thực điện tử; ranh giới giữa "du lịch" và "làm việc" là chỗ cần thận trọng.
Người về hưu. Người lớn tuổi chọn Đà Nẵng, Hội An, Nha Trang, Đà Lạt vì khí hậu, chi phí sống, dịch vụ y tế. Đến thời điểm viết, Việt Nam chưa có loại thị thực dành riêng cho người về hưu; người ở lâu thường phải tính chuyện gia hạn, xuất cảnh định kỳ, hoặc ở theo diện thân nhân nếu có vợ, chồng người Việt.
Mở quán nhỏ, kinh doanh du lịch. Quán cà phê, tiệm bánh, quán bar, trường dạy lặn, lớp yoga. Đường làm hợp pháp là thành lập tổ chức kinh tế có vốn nước ngoài theo Luật Đầu tư 2020 và Luật Doanh nghiệp 2020, có thị thực đầu tư phù hợp; nhờ người Việt đứng tên hộ là rủi ro cho cả hai.
Ngành du lịch, khách sạn. Quản lý khu nghỉ dưỡng, đầu bếp, huấn luyện viên thể thao biển, hướng dẫn viên nói tiếng Nga, tiếng Anh. Phần lớn được doanh nghiệp bảo lãnh, làm giấy phép lao động đầy đủ.
Người Nga ở Nha Trang và Vũng Tàu: một cộng đồng có bề dày riêng
Người nói tiếng Nga có mặt ở Vũng Tàu từ những năm 1980 với các chuyên gia dầu khí làm việc trong liên doanh dầu khí, sống thành khu riêng với trường học, bệnh viện, câu lạc bộ. Nhiều người Việt Vũng Tàu lớn lên cạnh khu này, học tiếng Nga, làm việc cùng chuyên gia, và đến nay vẫn còn những gia đình Việt – Nga ở đây.
Nha Trang trở thành điểm đến quen thuộc của khách du lịch nói tiếng Nga từ những năm 2000, kéo theo một cộng đồng nhỏ sống lâu dài: người làm du lịch, mở nhà hàng, quán cà phê, công ty lữ hành, hướng dẫn viên, người về hưu. Ở khu trung tâm gần biển, nhiều dịch vụ có nhân viên nói tiếng Nga, và không ít người Việt Nha Trang tự học tiếng Nga để làm nghề.
Cộng đồng này cũng có những thăng trầm theo lượng khách du lịch, đường bay, tình hình chung. Với người Việt làm dịch vụ, bài học là đừng phụ thuộc vào một thị trường khách duy nhất; với chủ nhà, khách thuê dài hạn nói tiếng Nga thường mong hợp đồng có bản dịch tiếng Nga hoặc tiếng Anh, và một người liên hệ hiểu được họ khi có sự cố.
Thuê nhà dài hạn: điều chủ nhà người Việt thường hỏi
Ở Đà Nẵng, Hội An, Đà Lạt, nhiều người Việt có nhà, căn hộ cho người nước ngoài thuê dài hạn, nhiều tháng đến nhiều năm. Câu hỏi đầu tiên luôn là giấy tờ: chủ nhà phải khai báo tạm trú cho người nước ngoài ở nhà mình với công an cấp xã, qua các kênh khai báo theo quy định, kể cả khi người thuê ở theo diện miễn thị thực hay thị thực điện tử.
Câu hỏi thứ hai là kiểm tra người thuê. Chủ nhà nên xem hộ chiếu và thị thực, thẻ tạm trú còn hạn, đối chiếu thời hạn hợp đồng với thời hạn được ở. Một hợp đồng một năm với người chỉ còn một tháng thị thực là hợp đồng dễ đổ vỡ; nên ghi rõ cách xử lý nếu người thuê phải rời Việt Nam sớm vì giấy tờ.
Câu hỏi thứ ba là tiền. Hợp đồng nên ghi giá bằng đồng Việt Nam, thanh toán theo phương thức hợp pháp; quy định quản lý ngoại hối không cho phép tuỳ tiện niêm yết, thanh toán bằng ngoại tệ trong nước. Thu nhập cho thuê nhà có nghĩa vụ thuế theo quy định; chủ nhà nên hỏi cơ quan thuế nơi có nhà để làm đúng.
Cuối cùng là chuyện sống chung. Người phương Tây thường thích nhà có không gian ngoài trời, bếp kiểu Âu, internet ổn định; họ cũng hay hỏi về nuôi chó mèo, tiếng ồn karaoke của hàng xóm. Nói rõ từ đầu những gì được và không được giúp hai bên tránh được phần lớn mâu thuẫn về sau.
Sống cạnh nhau ở thành phố nhỏ
Ở những nơi như Hội An, Đà Lạt, cộng đồng nước ngoài nhỏ và dễ thấy, nên mỗi hành động của vài người dễ bị quy thành "người nước ngoài là như thế". Điều này đúng theo cả hai chiều: người Việt có thể vơ đũa cả nắm khi gặp một vị khách thiếu lịch sự, còn người nước ngoài có thể nghĩ xấu về cả thành phố sau một lần bị nói thách. Nhìn từng người, không nhìn quốc tịch, là cách giữ quan hệ lâu dài.
Nhiều người nước ngoài sống lâu ở các thành phố này tham gia đời sống địa phương: dạy tiếng Anh miễn phí cho trẻ em, nhặt rác bãi biển, góp sức cho các dự án bảo tồn phố cổ, học nấu món Quảng, theo nông dân Đà Lạt học trồng rau. Cũng có những người lấy vợ, chồng người Việt và ở lại hẳn, con cái học trường công gần nhà.
Với chính quyền và người dân, cộng đồng nhỏ này mang lại cả cơ hội lẫn câu hỏi: việc làm cho người Việt biết ngoại ngữ, dịch vụ mới, nhưng cũng là nhu cầu quản lý cư trú, lao động, kinh doanh cho đúng. Người Việt bên cạnh họ, chủ nhà, đối tác, đồng nghiệp, là người có thể giúp nhiều nhất bằng cách hướng họ làm đúng thủ tục từ đầu.
Bằng lái, xe máy, y tế: những chỗ người mới đến hay vướng
Ở các thành phố biển và cao nguyên, xe máy gần như là phương tiện bắt buộc. Người nước ngoài muốn lái xe hợp pháp cần giấy phép lái xe phù hợp: đổi bằng lái nước ngoài sang bằng Việt Nam theo thủ tục của cơ quan có thẩm quyền, hoặc dùng giấy phép lái xe quốc tế được cấp theo Công ước Viên năm 1968 về giao thông đường bộ, nếu nước cấp là thành viên và loại xe phù hợp. Nhiều người lái xe máy khi chưa có bằng hợp lệ, và khi gặp tai nạn, bảo hiểm du lịch của họ thường từ chối chi trả.
Chủ cho thuê xe máy, chủ nhà có thể giúp bằng một lời nhắc rõ ràng: đội mũ bảo hiểm, kiểm tra bằng lái, biết số 115 khi cần cấp cứu và 113 khi cần công an. Đà Lạt có nhiều đường đèo, dốc, mùa mưa trơn; Đà Nẵng, Hội An có những đợt mưa bão cuối năm; người mới đến thường chưa lường hết những điều này.
Về y tế, Đà Nẵng và Nha Trang có bệnh viện lớn, một số nơi có khoa quốc tế hoặc phiên dịch; ở Hội An, Đà Lạt, ca nặng thường phải chuyển lên tuyến trên. Người về hưu nên có bảo hiểm y tế quốc tế còn hiệu lực ở Việt Nam và giữ sẵn danh sách thuốc đang dùng bằng tiếng Anh, tiếng Việt.
Theo mùa mà đến: nhịp cư trú của cộng đồng ven biển
Một đặc điểm của cộng đồng nước ngoài ở thành phố biển là nhịp theo mùa. Nhiều người châu Âu, Bắc Mỹ, Nga đến vào những tháng mùa đông ở quê nhà và rời đi khi trời ấm lên; ở Đà Nẵng, Hội An, Nha Trang, khoảng thời gian họ ở trùng một phần với mùa mưa bão cuối năm của miền Trung, nên không ít người lần đầu đến bất ngờ vì mưa nhiều.
Với chủ nhà, nhịp này nghĩa là có những tháng nhiều khách thuê, những tháng vắng. Một số chủ nhà chọn cho thuê theo mùa, một số ưu tiên khách ở cả năm dù giá thấp hơn. Dù chọn cách nào, khai báo tạm trú vẫn phải làm cho từng lượt khách, và hợp đồng ngắn hạn cũng nên ghi rõ tiền cọc, điện nước, điều kiện trả nhà.
Với người làm dịch vụ, mùa cao điểm của khách nước ngoài sống lâu dài khác mùa du lịch của khách Việt. Các lớp học tiếng Việt, câu lạc bộ thể thao, quán cà phê làm việc thường đông vào những tháng cuối năm và đầu năm, và hiểu nhịp này giúp sắp xếp nhân sự, nguồn hàng hợp lý hơn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhiều người nước ngoài chọn sống ở Đà Nẵng thay vì Hà Nội, TP.HCM?
Đà Nẵng có biển, không khí ít ô nhiễm hơn, giao thông dễ chịu, chi phí sống thấp hơn hai thành phố lớn, nhưng vẫn có sân bay quốc tế, bệnh viện lớn, trường quốc tế. Với người làm việc từ xa, người về hưu, gia đình trẻ, sự cân bằng này hấp dẫn hơn nhịp sống của đô thị lớn.
Người nước ngoài làm việc từ xa ở Việt Nam có cần giấy phép lao động không?
Đây là vùng quy định chưa có loại thị thực riêng như một số nước. Người làm việc cho công ty nước ngoài, nhận lương từ nước ngoài vẫn cần tìm hiểu kỹ quy định hiện hành về mục đích nhập cảnh và cư trú; nếu có quan hệ lao động với tổ chức tại Việt Nam thì phải có giấy phép hoặc xác nhận phù hợp.
Việt Nam có thị thực cho người về hưu không?
Đến thời điểm viết, Việt Nam chưa có loại thị thực dành riêng cho người về hưu. Người lớn tuổi muốn ở lâu thường dùng thị thực điện tử, gia hạn hoặc ở theo diện thân nhân nếu có vợ, chồng là người Việt. Quy định có thể thay đổi, nên tra thông tin của Cục Quản lý xuất nhập cảnh.
Người nước ngoài có được mở quán cà phê ở Hội An không?
Người nước ngoài có thể đầu tư kinh doanh thông qua thành lập tổ chức kinh tế theo Luật Đầu tư 2020 và Luật Doanh nghiệp 2020, đáp ứng điều kiện của ngành nghề. Nhờ người Việt đứng tên hộ kinh doanh là rủi ro pháp lý cho cả hai, nên tham khảo luật sư và cơ quan đăng ký đầu tư trước khi làm.
Chủ nhà cho người nước ngoài thuê vài tháng có phải khai báo không?
Có. Mọi người nước ngoài ở nhà mình, dù vài ngày hay vài năm, chủ nhà đều phải khai báo tạm trú với công an cấp xã theo quy định của Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam. Khai báo qua các kênh trực tuyến hoặc trực tiếp tuỳ nơi.