Con của người nước ngoài sống hợp pháp ở Việt Nam có thể học ở bốn nhóm trường: trường quốc tế dạy chương trình nước ngoài, trường song ngữ hoặc tư thục có liên kết chương trình, trường công lập Việt Nam, và các lớp mầm non công lập hay tư thục. Điều kiện chung gần như ở đâu cũng giống nhau: trẻ cư trú hợp pháp, có hộ chiếu và giấy tờ cư trú còn hạn, có kết quả học tập trước đó được dịch và xác thực, và qua được buổi đánh giá đầu vào của trường.
Bài này viết cho người Việt đang đứng cạnh một gia đình như vậy: người vợ hoặc chồng Việt, ông bà, phòng nhân sự của công ty bảo lãnh chuyên gia, chủ nhà, đồng nghiệp được nhờ đi hỏi trường. Phần dưới so các loại trường, chỉ ra giấy tờ nào quyết định mọi thứ, ai làm việc với cơ quan nào, và một lộ trình theo tháng để không bị lỡ đợt tuyển sinh.
Trẻ nước ngoài có quyền đi học ở Việt Nam không
Luật Giáo dục 2019 xây dựng hệ thống giáo dục quốc dân cho mọi người học, và các văn bản hướng dẫn tuyển sinh từ trước tới nay đều có chỗ cho người nước ngoài cư trú hợp pháp học tại cơ sở giáo dục Việt Nam. Nói cách khác, không có lệnh cấm trẻ nước ngoài vào trường Việt, kể cả trường công lập. Điều làm khó gia đình không phải là luật cấm, mà là chuyện thực tế: chỗ học có hạn, ưu tiên tuyển sinh theo nơi cư trú, và trẻ cần theo được bài giảng bằng tiếng Việt.
Điểm cần phân biệt ngay từ đầu là quốc tịch của đứa trẻ. Con của một người Việt và một người nước ngoài, nếu đã đăng ký khai sinh và mang quốc tịch Việt Nam, sẽ nhập học như mọi học sinh Việt Nam khác, dùng giấy khai sinh và số định danh cá nhân. Còn trẻ chỉ mang quốc tịch nước ngoài thì đi theo đường hồ sơ của người nước ngoài: hộ chiếu, thị thực hoặc thẻ tạm trú, kết quả học tập ở nước ngoài. Rất nhiều gia đình đa quốc tịch tốn thời gian vì đi nhầm đường này.
Người lớn đi cùng cũng nên biết rằng mỗi loại trường chịu sự quản lý khác nhau. Trường công lập và tư thục Việt Nam theo chương trình giáo dục phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo, do Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc chính quyền địa phương quản lý tuỳ cấp học. Trường quốc tế và trường có vốn đầu tư nước ngoài được cấp phép riêng, có chương trình riêng, và tự đặt điều kiện nhập học trong khuôn khổ giấy phép của họ.
Bốn nhóm trường: so nhanh để biết bắt đầu từ đâu
Không có loại trường nào hợp với mọi gia đình. Bảng dưới không xếp hạng, chỉ đặt các nhóm trường cạnh nhau theo những câu hỏi gia đình hay hỏi đầu tiên.
| Nhóm trường | Ngôn ngữ dạy chính | Hợp với gia đình nào | Điều hay vướng |
|---|---|---|---|
| Trường quốc tế | Tiếng Anh hoặc tiếng của nước có chương trình | Ở Việt Nam vài năm rồi chuyển đi, cần học liền mạch với chương trình nước ngoài | Ít chỗ ở giữa năm, danh sách chờ, hồ sơ học tập phải đầy đủ |
| Trường song ngữ, tư thục liên kết | Tiếng Việt và tiếng Anh | Ở lâu dài, muốn con giỏi tiếng Việt mà vẫn giữ tiếng Anh | Mỗi trường hiểu chữ "song ngữ" một kiểu, cần hỏi kỹ tỷ lệ giờ học |
| Trường công lập | Tiếng Việt | Gắn bó lâu dài, con đã nói được tiếng Việt, muốn con hoà vào cộng đồng nơi ở | Tuyển sinh theo nơi cư trú, trẻ phải theo được tiếng Việt |
| Mầm non công lập hoặc tư thục | Tiếng Việt, đôi khi thêm tiếng Anh | Có con nhỏ, cần nơi gửi gần nhà hoặc gần chỗ làm | Chỗ công lập có hạn, giờ đón trả, chế độ ăn |
Một gợi ý thực tế: gia đình nên trả lời trước câu hỏi "mình ở Việt Nam bao lâu và sau đó con học tiếp ở đâu". Câu trả lời này gần như tự loại bỏ được một nửa số lựa chọn.
Giấy tờ quyết định mọi thứ: cư trú hợp pháp của trẻ
Hộ chiếu còn hạn. Trường nào cũng sao chụp hộ chiếu của trẻ. Hộ chiếu sắp hết hạn trong năm học sẽ kéo theo việc gia hạn thị thực hoặc thẻ tạm trú, nên làm mới sớm qua cơ quan đại diện của nước trẻ mang quốc tịch.
Thị thực hoặc thẻ tạm trú theo diện thân nhân. Con của chuyên gia, nhà đầu tư, người lao động có giấy phép thường được bảo lãnh theo diện thân nhân, ký hiệu TT, cùng thời hạn với ba hoặc mẹ. Trẻ vào Việt Nam bằng thị thực du lịch rồi đi học là đi sai mục đích, và trường cẩn thận sẽ không nhận.
Khai báo tạm trú tại nơi ở. Người nước ngoài ở nhà riêng, căn hộ phải được khai báo tạm trú với công an cấp xã nơi ở, thường qua chủ nhà hoặc người quản lý nơi lưu trú. Có trường hỏi giấy tờ thể hiện nơi ở để xác định địa bàn tuyển sinh.
Giấy khai sinh và giấy tờ quan hệ cha mẹ – con. Bản dịch có công chứng giấy khai sinh giúp trường biết ai là người giám hộ hợp pháp, ai được ký giấy tờ, ai được đón con. Gia đình ly thân hoặc chỉ một bên ở Việt Nam càng cần giấy này.
Kết quả học tập trước đó. Học bạ, bảng điểm, giấy xác nhận đang học ở trường cũ, đã dịch và hợp pháp hoá lãnh sự khi cần. Phần này dễ thiếu nhất vì gia đình thường không nghĩ tới trước khi rời nước cũ.
Ai đi hỏi, hỏi ai: chia việc giữa gia đình, công ty và nhà trường
Với trường quốc tế và song ngữ, phòng tuyển sinh của trường là đầu mối duy nhất: họ gửi danh sách hồ sơ, hẹn buổi đánh giá, báo kết quả. Gia đình nên hỏi bằng văn bản và giữ lại thư trả lời, nhất là các câu về thời điểm nhận hồ sơ giữa năm và lớp sẽ xếp cho con.
Với trường công lập, việc đầu tiên là hỏi trực tiếp ban giám hiệu trường gần nơi ở xem năm học này trường còn nhận học sinh nước ngoài không và cần những gì. Sau sắp xếp chính quyền hai cấp từ tháng 7/2025, việc quản lý trường mầm non, tiểu học và trung học cơ sở do UBND cấp xã và Sở Giáo dục và Đào tạo phân công theo hướng dẫn mới ở từng tỉnh, thành; nơi giải quyết hồ sơ chuyển trường từ nước ngoài vì vậy có thể khác giữa các địa phương. Cách chắc nhất là hỏi trường, rồi hỏi Sở theo hướng dẫn của trường.
Phòng nhân sự của công ty bảo lãnh không lo việc học, nhưng họ nắm giấy tờ cư trú. Thẻ tạm trú của con sắp hết hạn, ba mẹ đổi chỗ làm, hợp đồng bị rút ngắn: những chuyện này ảnh hưởng thẳng tới việc con có ở lại trường hết năm học được không. Nhân sự nên báo sớm cho gia đình mỗi khi giấy tờ của người lao động thay đổi, vì thẻ của con thường đi theo thẻ của ba hoặc mẹ.
Người Việt trong gia đình đa quốc tịch thường thành người phiên dịch và chạy giấy. Một mẹo nhỏ là lập một tệp hồ sơ chung, ghi ngày hết hạn của từng giấy tờ: hộ chiếu, thẻ tạm trú, giấy khám sức khoẻ, bản dịch học bạ. Phần lớn rắc rối đến từ một giấy hết hạn mà không ai để ý.
Lộ trình chuẩn bị theo tháng
Năm học ở Việt Nam thường bắt đầu vào tháng 9, trường công lập tuyển sinh đầu cấp vào khoảng mùa hè, còn nhiều trường quốc tế mở hồ sơ từ nửa năm trước. Nếu gia đình biết trước ngày sang, có thể đi theo các bước sau.
- Sáu tháng trước: chốt thời gian ở Việt Nam, thành phố sẽ sống, khu vực có thể thuê nhà; lập danh sách ba đến năm trường thuộc các nhóm khác nhau.
- Năm tháng trước: xin trường cũ học bạ, bảng điểm, thư nhận xét của giáo viên, hồ sơ tiêm chủng; hỏi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đang sống về hợp pháp hoá lãnh sự.
- Bốn tháng trước: gửi hồ sơ cho trường quốc tế hoặc song ngữ; hỏi trường công lập gần khu định thuê về khả năng nhận học sinh nước ngoài.
- Ba tháng trước: đặt lịch đánh giá đầu vào (trực tuyến nếu trường cho phép); hoàn tất giấy tờ bảo lãnh thị thực diện thân nhân qua công ty hoặc người bảo lãnh.
- Hai tháng trước: chốt nhà gần trường, nhờ chủ nhà khai báo tạm trú ngay khi dọn vào; dịch, công chứng các giấy tờ còn thiếu.
- Tháng nhập học: nộp đủ hồ sơ gốc, khám sức khoẻ theo yêu cầu của trường, gặp giáo viên chủ nhiệm, sắp xếp đưa đón và bữa trưa.
Gia đình sang gấp giữa năm thì làm dồn các bước, nhưng thứ tự vẫn thế: giấy tờ cư trú, hồ sơ học tập, chọn trường, rồi mới chọn nhà nếu được. Chọn nhà trước rồi mới đi tìm trường là cách dễ khiến con phải đi xa mỗi ngày.
Ngôn ngữ: câu hỏi quan trọng hơn cả tên trường
Trẻ dưới sáu tuổi thường bắt nhịp tiếng Việt trong vài tháng nếu ngày nào cũng ở lớp với bạn Việt. Trẻ lớn hơn, nhất là từ cuối tiểu học trở đi, gặp khó khăn rõ hơn vì kiến thức môn học đã nặng và chữ viết tiếng Việt có dấu thanh mà nhiều thứ tiếng khác không có.
Trước khi chọn trường công lập cho một trẻ lớn chưa biết tiếng Việt, gia đình nên tính một năm chuyển tiếp: học tiếng Việt tăng cường, có gia sư kèm môn học, hoặc học một thời gian ở trường song ngữ rồi mới chuyển. Xếp con xuống thấp hơn một lớp để theo kịp tiếng cũng là cách nhiều trường đề xuất. Việc này không phải hình phạt, và nên được bàn thẳng với con trước khi quyết.
Chiều ngược lại cũng cần nghĩ: con học hoàn toàn bằng tiếng Việt vài năm có thể đuối dần tiếng của ba hoặc mẹ. Gia đình định quay về nước cũ thì nên giữ một nhịp học tiếng mẹ đẻ đều đặn ngay từ đầu, không đợi lúc thấy con quên mới vội.
Hai chuyện này có bài riêng ở cùng chuyên mục: học tiếng Việt cho trẻ nước ngoài theo độ tuổi, và giữ ngôn ngữ của ba hoặc mẹ khi con học trường Việt.
Những nhầm lẫn hay gặp và cách tránh
Nhầm thứ nhất là nghĩ trường quốc tế nào cũng nhận học sinh bất cứ lúc nào. Thực tế nhiều trường kín chỗ ở một số khối lớp, nhận giữa năm chỉ khi có học sinh rời đi. Có danh sách chờ là chuyện thường, nên nộp song song vài nơi.
Nhầm thứ hai là cho rằng con có ba hoặc mẹ là người Việt thì đương nhiên học trường công lập như trẻ Việt. Điều này chỉ đúng khi con đã có quốc tịch Việt Nam và giấy tờ hộ tịch ở Việt Nam. Trẻ sinh ở nước ngoài chưa ghi chú khai sinh, chưa có quốc tịch Việt Nam thì vẫn là học sinh nước ngoài về mặt hồ sơ.
Nhầm thứ ba là mang theo bản gốc học bạ mà không có bản dịch hoặc không hợp pháp hoá, rồi mới phát hiện phải gửi ngược về nước cũ. Hỏi trường và cơ quan đại diện trước khi đi rẻ hơn rất nhiều so với làm lại từ xa.
Nhầm cuối cùng là chỉ nhìn tên trường mà không nhìn đường đi. Ở thành phố lớn, quãng đường hai mươi phút buổi trưa có thể thành một giờ giờ tan tầm. Một đứa trẻ đi học quá xa mỗi ngày sẽ mệt và khó kết bạn quanh nhà, điều mà nhiều gia đình chỉ nhận ra sau một học kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Con chỉ mang quốc tịch nước ngoài có được học trường công lập ở Việt Nam không?
Được, nếu con cư trú hợp pháp và trường còn chỗ. Trường sẽ xem hộ chiếu, giấy tờ cư trú, kết quả học tập trước đó và có thể kiểm tra khả năng tiếng Việt. Mỗi trường và địa phương có cách tiếp nhận cụ thể riêng, nên gia đình nên hỏi trực tiếp ban giám hiệu.
Con có hai quốc tịch thì nhập học theo hồ sơ nào?
Nếu con mang quốc tịch Việt Nam và đã đăng ký khai sinh hoặc ghi chú khai sinh ở Việt Nam, con nhập học như học sinh Việt Nam bằng giấy khai sinh và số định danh cá nhân. Hộ chiếu nước ngoài vẫn nên mang theo để trường biết con có thể chuyển đi nước khác sau này.
Trẻ vào Việt Nam bằng thị thực du lịch có đi học được không?
Không nên. Đi học là mục đích khác với du lịch, và trường cẩn thận sẽ yêu cầu giấy tờ cư trú đúng diện. Gia đình nên để người bảo lãnh của ba hoặc mẹ làm thị thực hoặc thẻ tạm trú diện thân nhân cho con trước khi nhập học.
Bao lâu thì trẻ nước ngoài theo được lớp học bằng tiếng Việt?
Không có con số chung. Trẻ mầm non và đầu tiểu học thường quen trong vài tháng nếu ngày nào cũng ở lớp với bạn Việt. Trẻ lớn cần lâu hơn và nên có giai đoạn học tiếng Việt tăng cường hoặc kèm môn học trước khi vào lớp chính khoá.
Có cần hợp pháp hoá lãnh sự học bạ nước ngoài không?
Thường là có khi nộp vào trường Việt Nam, trừ trường hợp được miễn theo điều ước giữa Việt Nam và nước cấp giấy. Gia đình nên hỏi trường xem họ cần bản nào, rồi hỏi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước cấp giấy về cách làm, tốt nhất trước khi rời nước đó.
Ai được ký giấy tờ nhập học cho trẻ nước ngoài?
Người giám hộ hợp pháp, thường là ba hoặc mẹ có tên trên giấy khai sinh. Nếu người đi làm thủ tục là ông bà, người thân hoặc nhân viên công ty, nên có giấy uỷ quyền rõ ràng. Gia đình ly thân hoặc chỉ một bên ở Việt Nam nên báo trước để trường biết ai được đón con.