Các cộng đồng nước ngoài ở Việt Nam mừng lễ theo lịch của nước mình: người Nhật đón năm mới vào 1/1 dương lịch, người Hàn mừng Seollal và Chuseok theo âm lịch, người Thái, Lào mừng Tết giữa tháng 4, người Ấn mừng Diwali tháng 10 hoặc 11, người Hồi giáo mừng Eid sau tháng Ramadan, người phương Tây và Philippines mừng Giáng sinh, Phục sinh. Phần lớn những ngày này không phải ngày nghỉ ở Việt Nam, nhưng rất quan trọng với người đang sống cạnh ta.
Bài dưới xếp các dịp lớn theo tháng, giải thích ngắn ý nghĩa, và gợi ý cách doanh nghiệp, đồng nghiệp, hàng xóm người Việt cùng mừng một cách tôn trọng, mà không biến ngày lễ của người khác thành dịp quảng cáo hay tiệc tùng vô nghĩa.
Lịch theo tháng: những dịp lớn của các cộng đồng
Bảng dưới gom các lễ phổ biến nhất của những cộng đồng đông ở Việt Nam. Lễ theo âm lịch, lịch Hồi giáo, lịch Ấn Độ thay đổi ngày dương lịch mỗi năm, nên chỉ ghi khoảng thời gian thường rơi vào.
| Tháng (dương lịch) | Dịp lễ | Cộng đồng mừng |
|---|---|---|
| Tháng 1 | Năm mới dương lịch (Oshōgatsu với người Nhật) | Người Nhật, người phương Tây |
| Tháng 1 – 2 | Tết âm lịch (Seollal, Xuân tiết) | Người Hàn, người Trung Quốc đại lục, Đài Loan (Trung Quốc), Singapore, Malaysia gốc Hoa |
| Tháng 3 | Holi; Ngày Thánh Patrick | Người Ấn, Nepal; người Ireland và bạn bè |
| Tháng 3 – 4 | Phục sinh | Người theo Kitô giáo, nhiều người phương Tây, Philippines |
| Tháng 4 | Songkran, Bunpimay, Chol Chnam Thmay, năm mới Sinhala và Tamil | Người Thái, Lào, Campuchia, Sri Lanka, người Tamil |
| Cuối tháng 4 – đầu tháng 5 | Tuần lễ vàng | Người Nhật |
| Thay đổi theo năm | Tháng Ramadan và lễ Eid | Người Hồi giáo Malaysia, Indonesia, Pakistan, Bangladesh, Ấn Độ, Trung Đông |
| Tháng 8 | Obon | Người Nhật |
| Tháng 9 – 10 | Chuseok (rằm tháng Tám âm lịch) | Người Hàn |
| Tháng 10 | Oktoberfest; Halloween cuối tháng | Người Đức, cộng đồng phương Tây |
| Tháng 10 – 11 | Diwali | Người Ấn, Nepal |
| Tháng 11 | Lễ Tạ ơn (thứ Năm thứ tư của tháng) | Người Mỹ |
| Tháng 12 | Giáng sinh, đón năm mới | Người theo Kitô giáo, người phương Tây, Philippines, nhiều người Hàn |
Ngoài ra, mỗi nước có ngày quốc khánh riêng; cơ quan đại diện và hội cộng đồng thường tổ chức gặp mặt. Người Việt chỉ cần biết để không xếp sự kiện quan trọng của doanh nghiệp trùng ngày ấy với đồng nghiệp nước ngoài.
Mùa xuân: Tết âm lịch của nhiều nhà và những cái Tết tháng 4
Mùa Tết âm lịch không chỉ của người Việt. Người Hàn mừng Seollal với nghi thức cúng tổ tiên và lạy chào người lớn; người Hoa ở khắp nơi mừng Xuân tiết; người Singapore, Malaysia gốc Hoa cũng nghỉ Tết. Với doanh nghiệp có đối tác các nơi này, những tuần quanh Tết gần như dừng giao dịch, và nhiều chuyên gia nước ngoài ở Việt Nam về quê đúng dịp người Việt cũng về quê.
Người Nhật lại khác: Tết của họ là năm mới dương lịch, nên dịp Tết Nguyên đán, họ thường ở lại Việt Nam hoặc đi du lịch. Đây là dịp hay để gia đình Việt mời đồng nghiệp, hàng xóm người Nhật đến chơi Tết, cho họ thấy mâm cỗ, cành đào, cành mai, phong bao lì xì.
Tháng 4 là mùa của những cái Tết té nước: Songkran của người Thái, Bunpimay của người Lào, Chol Chnam Thmay của người Campuchia, cùng năm mới của người Sri Lanka và người Tamil. Đồng bào Khmer ở miền Tây Nam Bộ cũng đón Tết Chôl Chnăm Thmây vào dịp này, nên ở Cần Thơ (gồm Sóc Trăng cũ), An Giang, Vĩnh Long (gồm Trà Vinh cũ), người nước ngoài từ Campuchia, Thái Lan dễ tìm thấy không khí quen thuộc.
Mùa hè và mùa thu: Obon, Chuseok, Trung thu và Diwali
Giữa tháng 8 là Obon, mùa người Nhật về quê viếng mộ tổ tiên, thắp đèn đón và tiễn linh hồn người đã khuất theo phong tục. Ở Việt Nam, một số cộng đồng Nhật tổ chức múa Bon Odori ngoài trời, mời người Việt cùng tham gia.
Rằm tháng Tám âm lịch là lúc ba nền văn hoá gặp nhau: Trung thu của người Việt với đèn lồng và trẻ em, Chuseok của người Hàn với sum họp gia đình và bánh songpyeon, Tết Trung thu của người Hoa với bánh trung thu, ngắm trăng. Một bữa tối rằm mời đồng nghiệp người Hàn, người Đài Loan cùng ăn bánh, uống trà là cách đơn giản để thấy cùng một vầng trăng mà ba cách mừng.
Tháng 10 hoặc 11, Diwali làm sáng những căn hộ của người Ấn: đèn dầu nhỏ đặt ở cửa, hoa văn bằng bột màu trên sàn, hộp đồ ngọt mang đi biếu. Nhiều gia đình người Ấn mời đồng nghiệp, hàng xóm Việt đến nhà. Nếu nhận lời, mang theo hộp bánh ngọt hoặc trái cây là phù hợp; tránh mang đồ có thịt bò nếu chưa biết chế độ ăn của chủ nhà.
Cũng vào tháng 10, cộng đồng phương Tây tổ chức Oktoberfest, Halloween ở các thành phố lớn, nhiều sự kiện mở cửa cho người Việt. Đây là lễ hội mang tính vui chơi, khác hẳn những dịp gia đình như Chuseok hay Diwali.
Cuối năm: Lễ Tạ ơn, Giáng sinh và năm mới
Lễ Tạ ơn rơi vào thứ Năm thứ tư của tháng 11, là ngày sum họp gia đình quan trọng của người Mỹ, với bữa tối có gà tây, khoai nghiền, bánh bí ngô. Người Mỹ ở Việt Nam thường tổ chức bữa tối chung, mời cả bạn bè người Việt; nếu được mời, một món tráng miệng mang theo là cách đóng góp được hoan nghênh.
Giáng sinh là dịp lớn nhất của người phương Tây theo Kitô giáo, của người Philippines và của nhiều người Hàn. Ở Việt Nam, Giáng sinh đã quen thuộc với người Việt qua phố xá trang trí, nhưng với gia đình nước ngoài, đó là dịp nhớ nhà nhất trong năm. Một tấm thiệp, một lời mời đến bữa tối gia đình người Việt, hay đơn giản là cho phép đồng nghiệp nghỉ phép về nước đúng dịp, thường được nhớ rất lâu.
Năm mới dương lịch với người Nhật là Tết thật sự: họ dọn nhà, ăn mì soba đêm giao thừa, đi lễ đầu năm. Người Nhật ở Việt Nam thường về nước từ cuối tháng 12; doanh nghiệp có đối tác Nhật nên hoàn tất các việc cần ký kết trước khoảng 25/12.
Tháng Ramadan: tôn trọng đồng nghiệp đang nhịn ăn
Ramadan là tháng thứ chín của lịch Hồi giáo, mỗi năm rơi sớm hơn khoảng mười ngày so với năm trước theo dương lịch. Người Hồi giáo trưởng thành, khoẻ mạnh nhịn ăn uống từ lúc mặt trời mọc đến lúc lặn. Người Việt làm cùng có thể giúp bằng những việc nhỏ:
- Không ép đồng nghiệp dự tiệc trưa, liên hoan ban ngày; nếu tổ chức, hỏi họ có muốn tham dự không.
- Xếp các cuộc họp quan trọng vào buổi sáng khi đồng nghiệp còn sức, tránh cuối chiều.
- Linh hoạt giờ làm nếu công việc cho phép, để đồng nghiệp kịp về nhà xả chay lúc hoàng hôn.
- Không cần ngừng ăn uống trước mặt đồng nghiệp; phần lớn người nhịn ăn không đòi hỏi điều đó, chỉ cần không mời mọc.
- Cuối tháng là lễ Eid; một lời chúc "Eid Mubarak" và đồng ý cho nghỉ phép là cách mừng cùng đơn giản nhất.
Người Chăm theo đạo Hồi ở Việt Nam cũng giữ tháng Ramadan với những phong tục riêng; ở An Giang, TP.HCM, người nước ngoài theo đạo Hồi thường cùng hành lễ với cộng đồng Chăm.
Với chủ nhà, tháng Ramadan có thể khiến nhịp sinh hoạt của khách thuê thay đổi: nấu ăn trước bình minh, tiếp bạn bè sau hoàng hôn, đi lễ buổi tối nhiều hơn. Hiểu trước điều này giúp hai bên tránh những phàn nàn không cần thiết về tiếng động lúc sáng sớm hay khách đến nhà buổi tối.
Cùng mừng mà vẫn tôn trọng: vài nguyên tắc cho doanh nghiệp và người Việt
Doanh nghiệp có nhân viên nhiều quốc tịch thường tổ chức tiệc theo dịp lễ của từng cộng đồng. Ý định tốt, nhưng nên hỏi chính người trong cộng đồng đó trước: dịp nào họ muốn mừng chung, dịp nào là chuyện gia đình riêng. Chuseok hay Obon với nhiều người là dịp nhớ tổ tiên, không hợp với một bữa tiệc ồn ào; Diwali, Giáng sinh thì họ thường vui khi được mừng cùng.
Thứ hai, đừng biến tôn giáo của người khác thành trang phục hoá trang hay trò đùa. Mặc thử áo dài truyền thống của nước bạn khi được mời là thân thiện; bắt chước nghi thức tôn giáo cho vui là thiếu tôn trọng.
Thứ ba, lịch nghỉ phải công bằng. Theo Bộ luật Lao động 2019, ngày nghỉ lễ, Tết của người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam gồm các ngày lễ của Việt Nam và thêm một ngày Tết cổ truyền dân tộc, một ngày Quốc khánh của nước họ. Doanh nghiệp nên ghi rõ trong nội quy và thông báo sớm để nhân viên Việt không thấy bất ngờ, còn nhân viên nước ngoài không phải xin xỏ.
Cuối cùng, một lời chúc đúng dịp, bằng tiếng của người nhận, thường có giá trị hơn mọi bữa tiệc. Học thuộc năm sáu câu chúc cho năm sáu dịp lễ lớn của đồng nghiệp là việc nhỏ mà người Việt nào cũng làm được.
Câu chúc ngắn theo từng dịp
Một lời chúc bằng tiếng mẹ đẻ của người nhận, dù phát âm chưa chuẩn, thường làm họ bất ngờ và vui hơn nhiều so với lời chúc bằng tiếng Anh. Bảng dưới ghi cách chúc phổ biến, viết theo phiên âm Latinh cho dễ đọc.
| Dịp | Người nhận | Câu chúc thường dùng | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| Năm mới | Người Nhật | Akemashite omedetō gozaimasu | Chúc mừng năm mới |
| Seollal | Người Hàn | Saehae bok mani badeuseyo | Chúc năm mới nhận nhiều phúc |
| Tết âm lịch | Người Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) | Xīnnián kuàilè | Năm mới vui vẻ |
| Songkran | Người Thái | Sawasdee pee mai | Chúc mừng năm mới |
| Bunpimay | Người Lào | Sabaidee pi mai | Chúc mừng năm mới |
| Diwali | Người Ấn, Nepal | Happy Diwali hoặc Shubh Deepavali | Chúc Diwali tốt lành |
| Eid | Người Hồi giáo | Eid Mubarak | Chúc lễ Eid phước lành |
| Giáng sinh | Người theo Kitô giáo | Merry Christmas | Chúc Giáng sinh vui vẻ |
Khi không chắc người nhận có mừng dịp đó hay không, chẳng hạn một đồng nghiệp người Ấn không theo Ấn giáo, cách an toàn là hỏi nhẹ: "Dịp này nhà bạn có mừng không?" trước khi chúc.
Thiệp, tin nhắn chúc gửi đúng ngày, không cần cầu kỳ. Với cấp trên, đối tác lớn tuổi người Hàn, người Nhật, lời chúc trang trọng hơn, nói trực tiếp kèm cúi chào nhẹ thường phù hợp hơn tin nhắn.
Câu hỏi thường gặp
Người lao động nước ngoài ở Việt Nam được nghỉ lễ của nước họ không?
Theo Bộ luật Lao động 2019, ngoài các ngày nghỉ lễ, Tết của Việt Nam, người lao động là người nước ngoài làm việc tại Việt Nam còn được nghỉ thêm một ngày Tết cổ truyền dân tộc và một ngày Quốc khánh của nước họ. Doanh nghiệp nên ghi rõ trong nội quy và thông báo trước cho nhân viên.
Chuseok có phải là Tết Trung thu của người Hàn không?
Chuseok rơi vào rằm tháng Tám âm lịch như Trung thu, nhưng với người Hàn đó là một trong hai dịp lễ lớn nhất năm, mang ý nghĩa sum họp gia đình, tạ ơn mùa màng, viếng mộ tổ tiên. Chúc đồng nghiệp người Hàn dịp này nên nhấn vào gia đình bình an hơn là vui chơi.
Nên chúc đồng nghiệp người Ấn dịp Diwali thế nào?
Có thể chúc "Happy Diwali" kèm lời chúc gia đình bình an, sung túc. Nếu muốn tặng gì, một hộp bánh ngọt hoặc trái cây là phù hợp. Không phải người Ấn nào cũng mừng Diwali, vì Ấn Độ có nhiều tôn giáo; nếu không chắc, có thể hỏi nhẹ nhàng đồng nghiệp có mừng dịp này không.
Có nên tổ chức tiệc Giáng sinh ở công ty có nhiều nhân viên theo đạo Hồi?
Có thể, nếu tổ chức như một dịp gặp mặt cuối năm, không bắt buộc tham gia, có đồ ăn halal và đồ uống không cồn. Cách tốt nhất là hỏi ý kiến đại diện các nhóm nhân viên trước, và cũng mừng các dịp lễ khác như Eid để mọi người thấy được đối xử như nhau.
Vì sao ngày lễ của người Hồi giáo mỗi năm một khác?
Lịch Hồi giáo là lịch âm thuần, một năm ngắn hơn năm dương lịch khoảng mười một ngày, nên tháng Ramadan và lễ Eid lùi sớm dần qua từng năm. Ngày bắt đầu chính xác còn phụ thuộc việc quan sát trăng non, vì thế đồng nghiệp đôi khi chỉ biết chắc ngày nghỉ trước vài hôm.
Lễ hội văn hoá nước ngoài tổ chức ở Việt Nam có mở cửa cho người Việt không?
Phần lớn có. Các lễ hội văn hoá Nhật, Hàn, Ấn, các sự kiện Oktoberfest, ngày hội ẩm thực quốc tế ở Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng thường mở cho công chúng, nhiều nơi người Việt tham gia đông hơn người nước ngoài. Dịp lễ mang tính gia đình, tôn giáo thì chỉ nên đến khi được mời.