Khi người thuê nước ngoài mất liên lạc nhiều ngày hoặc có dấu hiệu ốm nặng trong nhà, chủ nhà không nên tự ý mở cửa vào; hãy gọi người liên hệ khẩn cấp của khách, rồi báo công an cấp xã hoặc gọi 113, 115 nếu có dấu hiệu nguy hiểm, và chỉ vào nhà khi có công an hoặc nhân viên cấp cứu. Vào nhà một mình, kể cả với ý tốt, có thể bị xem là xâm phạm chỗ ở, và nếu trong nhà có chuyện xấu thì chủ nhà vô tình trở thành người làm xáo trộn hiện trường.
Chủ nhà cho người nước ngoài thuê dài hạn là người Việt gần họ nhất về mặt địa lý, đôi khi là người duy nhất biết họ đang ở đâu. Bài này đi qua các tình huống thật hay gặp — khách im lặng, khách ốm, khách bị tạm giữ, khách đi mà để lại đồ — và việc chủ nhà nên chuẩn bị từ lúc ký hợp đồng.
Chỗ ở được pháp luật bảo vệ, kể cả khi đó là nhà của chủ nhà
Hiến pháp 2013 bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở; Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ quyền của bên thuê được sử dụng nhà ổn định trong thời hạn thuê. Trong thời gian cho thuê, căn nhà là chỗ ở của người thuê. Chủ nhà dù giữ chìa khoá dự phòng cũng không được tự ý vào khi người thuê không đồng ý, trừ trường hợp pháp luật cho phép.
Trường hợp khẩn cấp như cháy, rò rỉ nước nghiêm trọng, hoặc có căn cứ tin rằng tính mạng người bên trong đang bị đe doạ, việc vào nhà để cứu người là cần thiết. Nhưng cách an toàn nhất vẫn là có lực lượng chức năng cùng vào: cứu nạn – cứu hoả 114, cấp cứu 115, công an 113 hoặc công an khu vực.
Điều này cũng bảo vệ chính chủ nhà. Nếu sau đó khách báo mất đồ hay trách chủ nhà vào phòng riêng, việc có công an hoặc nhân viên cấp cứu cùng vào, có biên bản ghi lại, là bằng chứng rõ ràng nhất rằng chủ nhà chỉ hành động vì an toàn của khách. Một chiếc chìa khoá dự phòng dùng sai lúc có thể biến người có lòng tốt thành người bị khiếu nại.
Hợp đồng thuê nên có điều khoản về việc chủ nhà vào nhà khi khẩn cấp và khi cần sửa chữa, có báo trước. Người thuê nước ngoài thường quen với điều khoản này ở nước họ; viết rõ từ đầu tránh hiểu lầm về sau.
Khách im lặng nhiều ngày: trình tự từ nhẹ đến nặng
Không trả lời tin nhắn hai ba ngày chưa chắc là chuyện xấu: khách có thể đang đi công tác, về nước, hay chỉ đổi số. Nhưng có những dấu hiệu khiến chủ nhà cần hành động. Trình tự hợp lý:
- Nhìn dấu hiệu bên ngoài. Thư, hàng giao chất ở cửa; đèn sáng suốt mấy đêm; mùi lạ; tiếng chó mèo kêu đói; hàng xóm, bảo vệ thấy gì.
- Liên hệ qua mọi kênh đã có. Điện thoại, tin nhắn, thư điện tử; gọi nơi làm việc nếu khách đã cho biết.
- Gọi người liên hệ khẩn cấp. Người thân, bạn bè, đồng nghiệp mà khách ghi trong hợp đồng.
- Báo công an cấp xã. Trình bày sự việc, đề nghị cùng kiểm tra. Mang hợp đồng thuê và thông tin khai báo tạm trú.
- Vào nhà cùng công an nếu được hướng dẫn. Không chạm vào đồ đạc, không dọn dẹp; ghi biên bản những gì thấy.
Nếu có dấu hiệu nguy hiểm rõ ràng — mùi khói, nước tràn, tiếng kêu cứu, người nằm bất động nhìn thấy qua cửa sổ — bỏ qua các bước đầu, gọi ngay 114, 115 hoặc 113.
Khách ốm nặng nhưng vẫn ở trong phòng
Một tình huống phổ biến hơn người ta nghĩ: khách thuê sống một mình, sốt cao nhiều ngày, nhắn cho chủ nhà vì không biết gọi ai. Chủ nhà không phải nhân viên y tế, nhưng có thể làm những việc có ích: hỏi các dấu hiệu cảnh báo như khó thở, lơ mơ, đau ngực, chảy máu, mất nước nặng, và nếu có thì gọi 115 ngay.
Với các bệnh không cấp cứu, chủ nhà có thể chỉ đường đến phòng khám, bệnh viện gần, hoặc nhờ một người nói được tiếng của khách đi cùng. Nhiều khách nước ngoài ngại làm phiền nên chịu đựng quá lâu; một tin nhắn hỏi thăm của chủ nhà đôi khi là thứ khiến họ chịu đi khám.
Với khách lớn tuổi sống một mình — người về hưu chọn sống ở Đà Nẵng, Nha Trang (Khánh Hoà), Đà Lạt (Lâm Đồng) ngày càng nhiều — chủ nhà nên thoả thuận từ đầu một cách báo bình an đơn giản, ví dụ một tin nhắn mỗi sáng hoặc mỗi vài ngày. Thoả thuận này cần sự đồng ý của khách và không phải là theo dõi; nhiều người lớn tuổi còn thấy yên tâm hơn khi biết có người để ý.
Nếu khách phải nhập viện, chủ nhà nên hỏi khách muốn báo cho ai, có cần trông nhà, cho thú cưng ăn hay đóng cửa sổ không. Mọi việc vào nhà trong thời gian khách nằm viện nên có đồng ý bằng tin nhắn của khách, chụp ảnh trước và sau khi vào.
Khách bị tạm giữ hoặc đột ngột phải rời Việt Nam
Đôi khi chủ nhà nhận được cuộc gọi của công an hỏi về người thuê, hoặc biết khách đang bị tạm giữ, bị buộc xuất cảnh. Chủ nhà nên hợp tác cung cấp thông tin cư trú, hợp đồng thuê; không cần và không nên bình luận về vụ việc với hàng xóm hay trên mạng.
Phòng của khách vẫn là chỗ ở của khách trong thời hạn thuê. Chủ nhà không tự ý thu dọn, bán đồ, hay cho người khác thuê lại. Nếu khách không thể quay lại, hãy liên hệ khách hoặc người được khách uỷ quyền, hoặc cơ quan đại diện nước họ qua công an hướng dẫn, để thống nhất cách xử lý đồ đạc và thanh lý hợp đồng.
Tiền cọc, tiền thuê trả trước xử lý theo hợp đồng. Một biên bản kiểm kê có người làm chứng, ảnh chụp từng phòng, và văn bản thanh lý là cách chủ nhà bảo vệ chính mình nếu sau này khách hoặc gia đình khách hỏi lại.
Cháy, chập điện, ngập nước trong căn nhà đang cho thuê
Sự cố kỹ thuật là loại chủ nhà gặp nhiều nhất và cũng là loại chủ nhà có trách nhiệm trực tiếp nhất, vì hệ thống điện, nước, gas thuộc về căn nhà. Khi khách báo có mùi khét, chập điện hay khói, câu trả lời đầu tiên của chủ nhà nên là: ra khỏi nhà, gọi 114, ngắt cầu dao tổng nếu làm được an toàn. Việc xem thiệt hại, gọi thợ để sau.
Nhiều khách nước ngoài không biết cầu dao tổng nằm ở đâu, van nước chính ở đâu, bình chữa cháy để chỗ nào và dùng ra sao. Một buổi chỉ dẫn mười phút ngày khách dọn vào, kèm vài tấm ảnh chụp vị trí gửi qua tin nhắn, có giá trị hơn mọi tờ nội quy. Nhà cho thuê nhiều phòng, căn hộ dịch vụ còn có nghĩa vụ riêng về phòng cháy, chữa cháy theo quy định của pháp luật hiện hành.
Sau sự cố, hai bên lập biên bản tình trạng nhà, chụp ảnh, xác định nguyên nhân: do hư hỏng của nhà hay do cách sử dụng. Thiệt hại tài sản riêng của khách do lỗi kỹ thuật của nhà thường thuộc trách nhiệm chủ nhà theo Bộ luật Dân sự 2015; thiệt hại do khách sử dụng sai thì ngược lại. Bảo hiểm cháy nổ, nếu chủ nhà có mua, cần được báo ngay.
Liên lạc với gia đình khách ở nước ngoài: nói gì, không nói gì
Khi có chuyện nghiêm trọng, chủ nhà đôi khi là người Việt đầu tiên gia đình khách liên lạc được. Họ lo lắng, cách xa nhiều múi giờ, không hiểu hệ thống ở Việt Nam. Điều có ích nhất chủ nhà làm được là nói sự thật mình biết, ngắn gọn, và chỉ cho họ đúng nơi cần hỏi: bệnh viện nào, công an nào đang làm việc, cơ quan đại diện nước họ.
Chủ nhà không nên phỏng đoán nguyên nhân, kể những chuyện riêng tư của khách mà mình tình cờ biết, hay gửi ảnh trong phòng khi chưa có yêu cầu của cơ quan chức năng. Thông tin y tế, thông tin vụ việc thuộc về bệnh viện và cơ quan điều tra.
Nếu không cùng ngôn ngữ, dùng tin nhắn viết thay vì gọi điện; câu ngắn, rõ, dễ dịch bằng công cụ dịch. Giữ lại toàn bộ tin nhắn trao đổi. Những người chủ nhà từng trải qua việc này đều nói giống nhau: sự tử tế bình tĩnh trong mấy ngày đó là điều gia đình khách nhớ mãi.
Đồ đạc khách để lại: giữ, gửi hay xử lý
Khi khách đi mà không quay lại, câu hỏi khó nhất là đồ đạc. Nguyên tắc chung là tài sản của ai vẫn thuộc về người đó; chủ nhà chỉ là người đang giữ hộ.
| Tình huống | Cách xử lý thận trọng |
|---|---|
| Khách liên lạc được, nhờ gửi đồ | Có văn bản hoặc tin nhắn nêu rõ món gì, gửi đi đâu, ai trả chi phí; chụp ảnh khi đóng gói |
| Khách uỷ quyền cho người khác nhận | Kiểm tra giấy uỷ quyền và giấy tờ tuỳ thân người nhận; lập biên bản giao nhận |
| Khách mất liên lạc hẳn | Báo công an cấp xã; kiểm kê có người làm chứng; giữ đồ có giá trị và giấy tờ riêng |
| Khách qua đời | Theo hướng dẫn của công an và gia đình; không giao đồ cho ai khi chưa rõ người thừa kế |
| Giấy tờ tuỳ thân khách để lại | Không giữ lâu; giao cho công an hoặc cơ quan đại diện theo biên bản |
Chi phí lưu kho, gửi đồ nên được thoả thuận rõ. Hợp đồng thuê tốt có sẵn một điều khoản cho trường hợp bên thuê bỏ đi mà để lại tài sản.
Chuẩn bị ngay khi ký hợp đồng
Những gì chủ nhà làm lúc ký hợp đồng quyết định việc xử lý sự cố về sau dễ hay khó. Danh sách tối thiểu:
- Hợp đồng song ngữ, có điều khoản vào nhà khi khẩn cấp và khi sửa chữa.
- Tên và cách liên lạc hai người liên hệ khẩn cấp: một người ở Việt Nam, một người thân ở nước khách.
- Tên nơi làm việc và người phụ trách, nếu khách đồng ý cung cấp.
- Khai báo tạm trú cho khách đúng hạn, cập nhật khi khách đổi hộ chiếu hoặc gia hạn thị thực.
- Điều khoản về tài sản để lại khi bên thuê bỏ đi, qua đời hoặc không thể quay lại.
- Hướng dẫn cho khách số khẩn cấp 113, 114, 115 và địa chỉ nhà viết theo cách tổng đài hiểu ngay.
Khách thuê nước ngoài thường đánh giá cao chủ nhà hỏi những điều này, vì nó cho thấy chủ nhà nghĩ đến an toàn của họ, không chỉ tiền thuê.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà có được tự mở cửa khi khách nước ngoài không trả lời nhiều ngày không?
Không nên tự mở khi không có tình huống khẩn cấp rõ ràng. Hãy liên hệ người liên hệ khẩn cấp, rồi báo công an cấp xã để cùng kiểm tra. Nếu có dấu hiệu nguy hiểm như khói, nước tràn, mùi lạ nặng, gọi ngay 113, 114 hoặc 115.
Khách thuê nước ngoài nhập viện thì chủ nhà có phải lo viện phí không?
Không. Viện phí là nghĩa vụ của người bệnh, bảo hiểm của họ hoặc người bảo lãnh. Chủ nhà có thể giúp gọi cấp cứu, báo người liên hệ khẩn cấp và trông nhà theo yêu cầu của khách, nhưng không nên ký cam kết thanh toán thay.
Khách bị buộc xuất cảnh mà còn hợp đồng thuê thì sao?
Hợp đồng vẫn là thoả thuận dân sự giữa hai bên. Hai bên nên liên lạc để thanh lý, thống nhất tiền cọc, đồ đạc. Nếu khách đã rời đi và không liên lạc được, chủ nhà kiểm kê có người làm chứng và giữ hồ sơ để xử lý về sau.
Chủ nhà có phải báo công an khi khách nước ngoài rời đi không?
Chủ nhà là người khai báo tạm trú nên khi khách thôi ở, cần cập nhật theo hướng dẫn của công an cấp xã. Việc này cũng giúp tránh rắc rối nếu sau đó có cơ quan hỏi về người thuê.
Có nên giữ hộ chiếu của khách để bảo đảm tiền thuê không?
Không nên. Hộ chiếu là giấy tờ nhân thân khách cần cho mọi thủ tục và cho việc rời Việt Nam. Bảo đảm tiền thuê nên dùng tiền cọc và điều khoản hợp đồng; giữ hộ chiếu có thể tạo ra tranh chấp và rủi ro pháp lý cho chính chủ nhà.
Nhà cho thuê có thú cưng của khách khi khách nhập viện thì làm sao?
Hỏi khách bằng tin nhắn để có sự đồng ý vào nhà cho thú cưng ăn hoặc gửi chúng đi nơi khác. Chụp ảnh trước và sau mỗi lần vào. Nếu khách không trả lời được, liên hệ người liên hệ khẩn cấp để họ quyết định.