Khi một người nước ngoài qua đời ở Việt Nam, người ở bên cạnh cần làm theo thứ tự: báo cấp cứu hoặc công an để xác nhận cái chết, lấy giấy báo tử, đăng ký khai tử tại UBND cấp xã trong thời hạn 15 ngày theo Luật Hộ tịch 2014, báo cho cơ quan đại diện nước người mất và gia đình họ, rồi cùng gia đình quyết định hoả táng tại Việt Nam hay đưa thi hài về nước. Mọi việc về đồ đạc, tài khoản, nhà thuê, hợp đồng lao động làm sau, khi đã có trích lục khai tử.
Đây là chuyện không ai muốn chuẩn bị, nên khi xảy ra, người Việt bên cạnh — vợ hoặc chồng, đồng nghiệp, chủ nhà — thường phải tự xoay xở trong khi gia đình người mất ở xa nửa vòng trái đất. Bài này viết để những ngày ấy bớt rối, với các bước theo đúng trình tự và những chỗ cần chờ ý kiến của gia đình.
Những giờ đầu: xác nhận cái chết và giấy báo tử
Nếu người mất qua đời tại bệnh viện, bệnh viện là nơi cấp giấy báo tử, ghi thời gian, nơi chết, nguyên nhân. Nếu mất tại nhà riêng, nhà thuê, khách sạn hay ngoài đường, gọi 115 để nhân viên y tế xác nhận và gọi 113 để công an có mặt. Với cái chết đột ngột hoặc chưa rõ nguyên nhân, công an sẽ khám nghiệm hiện trường và có thể trưng cầu giám định pháp y trước khi giao thi hài.
Giai đoạn giám định có thể kéo dài; gia đình ở nước ngoài thường khó hiểu vì sao chưa được nhận thi hài. Người Việt bên cạnh nên giải thích rằng đây là thủ tục chung, áp dụng như nhau với mọi người, và giữ liên lạc với cán bộ thụ lý để biết khi nào có kết luận.
Không nên di chuyển thi hài, dọn dẹp phòng hay thu gom đồ đạc trước khi công an cho phép. Với nhà thuê, chủ nhà nên khoá phòng sau khi công an làm việc xong, và chỉ mở lại khi có mặt người thân hoặc người được gia đình uỷ quyền, kèm biên bản kiểm kê đồ đạc.
Đăng ký khai tử cho người nước ngoài
Luật Hộ tịch 2014 quy định trong 15 ngày kể từ ngày có người chết, người có trách nhiệm phải đi khai tử. Từ tháng 7/2025, việc đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài, trước đây làm ở UBND huyện cũ, được giao về UBND cấp xã; nên hỏi trước UBND xã, phường nơi người mất cư trú cuối cùng hoặc nơi mất.
- Xác định người đi khai tử. Theo thứ tự là vợ hoặc chồng, con, cha mẹ, người thân thích khác; nếu không có người thân ở Việt Nam, đại diện cơ quan, tổ chức nơi người mất làm việc hoặc cư trú có thể đứng ra.
- Chuẩn bị giấy tờ. Giấy báo tử hoặc giấy tờ thay giấy báo tử; hộ chiếu hoặc giấy tờ nhân thân của người mất; giấy tờ tuỳ thân của người đi khai.
- Nộp hồ sơ. Trực tiếp tại bộ phận một cửa của UBND cấp xã hoặc trực tuyến nếu địa phương đã hỗ trợ.
- Nhận trích lục khai tử. Xin nhiều bản sao trích lục ngay một lần — gia đình, cơ quan đại diện, ngân hàng, bảo hiểm, hãng bay đều cần.
- Dịch và chứng thực khi cần. Bản trích lục dùng ở nước ngoài thường phải dịch, chứng nhận lãnh sự hoặc hợp pháp hoá theo yêu cầu của nước đó.
Người đi khai tử chỉ khai những gì giấy tờ thể hiện. Những câu hỏi về nguyên nhân chết, nếu có tranh cãi, thuộc về cơ quan y tế và cơ quan điều tra, không phải bộ phận hộ tịch.
Báo cơ quan đại diện và gia đình ở nước ngoài
Cơ quan đại diện nước người mất — đại sứ quán hoặc tổng lãnh sự quán — cần được báo sớm. Họ giúp liên lạc chính thức với gia đình, xác nhận nhân thân, cấp các giấy tờ lãnh sự cần để đưa thi hài hay tro cốt về nước, và ghi nhận cái chết trong hệ thống hộ tịch của nước họ. Một số nước còn có quy định riêng về việc gia đình đồng ý hoả táng.
Báo tin cho gia đình là việc nặng nề nhất. Nếu người Việt bên cạnh không phải người thân, nên phối hợp với cơ quan đại diện để tin được báo đúng cách, đúng người, thay vì gửi tin nhắn cho bất kỳ ai tìm được trên mạng xã hội của người mất. Vợ hoặc chồng người Việt, nếu có, là người phù hợp nhất để liên lạc trực tiếp.
Hộ chiếu của người mất nên được giữ cẩn thận và giao cho cơ quan đại diện hoặc gia đình theo hướng dẫn. Hộ chiếu cần cho thủ tục đưa thi hài về nước và cho việc huỷ giá trị giấy tờ ở nước nhà.
Hoả táng tại Việt Nam hay đưa thi hài về nước
Đây là quyết định của gia đình, thường theo nguyện vọng của người mất, phong tục, tôn giáo và điều kiện thực tế. Người Việt bên cạnh giúp gia đình nhìn rõ hai lựa chọn:
| Hoả táng tại Việt Nam, đưa tro cốt về | Đưa thi hài về nước | |
|---|---|---|
| Thủ tục | Cơ sở hoả táng; giấy chứng tử hoặc trích lục; ý kiến gia đình; giấy tờ mang tro cốt qua cửa khẩu | Ướp, khâm liệm theo chuẩn vận chuyển quốc tế; kiểm dịch y tế tại cửa khẩu; giấy tờ của cơ quan đại diện; hãng bay vận chuyển |
| Thời gian chuẩn bị | Thường ngắn hơn | Thường dài hơn, phụ thuộc lịch bay và giấy tờ hai nước |
| Chi phí | Thấp hơn đáng kể | Cao; bảo hiểm có quyền lợi hồi hương thi hài có thể chi trả |
| Hợp với | Gia đình chấp nhận hoả táng; muốn tổ chức tang lễ ở nước nhà sau | Phong tục, tôn giáo yêu cầu an táng nguyên vẹn |
Trước khi chọn, nên hỏi ngay hãng bảo hiểm của người mất: nhiều hợp đồng bảo hiểm du lịch, bảo hiểm sức khoẻ quốc tế có quyền lợi hồi hương thi hài hoặc tro cốt, và hãng có đơn vị đối tác lo trọn gói thủ tục. Tự làm trước rồi mới hỏi có thể mất quyền lợi.
Đồ đạc, nhà thuê, tài khoản: việc của những tuần sau
Tài sản của người mất là di sản, thuộc về người thừa kế theo pháp luật. Bộ luật Dân sự 2015 quy định quan hệ thừa kế theo pháp luật được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản mang quốc tịch ngay trước khi chết; riêng bất động sản thì theo pháp luật của nước nơi có bất động sản. Người Việt bên cạnh vì vậy không nên tự chia, tự gửi đồ về cho ai khi chưa rõ người thừa kế.
Với nhà thuê, chủ nhà và người được gia đình uỷ quyền lập biên bản kiểm kê, chụp ảnh từng món, rồi đóng gói theo hướng dẫn của gia đình. Tiền cọc, tiền thuê trả trước được xử lý theo hợp đồng; hợp đồng thuê thường chấm dứt khi bên thuê là cá nhân qua đời, trừ khi có thoả thuận khác.
Tài khoản ngân hàng ở Việt Nam bị phong toả khi ngân hàng biết chủ tài khoản đã mất; người thừa kế làm thủ tục theo yêu cầu của ngân hàng, thường cần trích lục khai tử và giấy tờ chứng minh quyền thừa kế, có khi phải hợp pháp hoá. Điện thoại, thư điện tử, mạng xã hội của người mất chỉ nên được xử lý theo ý gia đình.
Doanh nghiệp, vợ chồng, chủ nhà: mỗi bên một phần việc
Doanh nghiệp sử dụng lao động. Theo Bộ luật Lao động 2019, giấy phép lao động hết hiệu lực khi người lao động nước ngoài chết, hợp đồng lao động chấm dứt. Doanh nghiệp thanh toán các khoản còn lại cho người thừa kế, làm thủ tục với cơ quan bảo hiểm xã hội về chế độ tử tuất nếu người lao động có tham gia, báo cơ quan quản lý lao động và xuất nhập cảnh theo quy định.
Vợ hoặc chồng người Việt. Là người đi khai tử, là một trong những người thừa kế, và thường là người quyết định cùng gia đình bên kia về tang lễ. Nếu có con chung, cần lưu ý giấy tờ của con có liên quan đến quốc tịch của cha hoặc mẹ đã mất.
Chủ nhà. Giữ nguyên phòng, phối hợp công an, kiểm kê đồ đạc có người làm chứng, thông báo xoá khai báo tạm trú theo hướng dẫn của công an cấp xã.
Bạn bè, đồng nghiệp. Giúp gia đình ở xa: đón người sang, tìm chỗ ở, phiên dịch, đi cùng làm giấy tờ. Đây là phần giúp đỡ mà gia đình người mất thường nhớ lâu nhất.
Tang lễ ở Việt Nam cho người nước ngoài
Nhiều gia đình chọn tổ chức một buổi tiễn biệt nhỏ ở Việt Nam trước khi hoả táng hoặc đưa thi hài về, để đồng nghiệp, bạn bè, gia đình bên vợ hoặc chồng người Việt có thể đến. Các nhà tang lễ, cơ sở dịch vụ tang lễ ở thành phố lớn đều có thể tổ chức; nghi thức nên theo ý gia đình người mất, kể cả khi khác với phong tục Việt.
Người Việt bên cạnh đôi khi muốn làm theo nếp quen của mình — cúng, để tang, ăn cơm sau lễ. Hãy hỏi gia đình trước. Với các cộng đồng tôn giáo có quy định riêng về thời gian an táng, việc chậm vì thủ tục là nỗi lo lớn; người Việt giúp được bằng cách làm giấy tờ thật nhanh và đúng ngay từ lần đầu.
Nếu gia đình không sang kịp, nhiều nơi có thể ghi hình hoặc truyền trực tuyến buổi tiễn biệt với sự đồng ý của gia đình. Người tổ chức nên hỏi rõ ai được phát biểu, có cần người phiên dịch, nhạc hay im lặng, hoa màu gì. Những chi tiết nhỏ ấy cho gia đình ở xa cảm giác người thân của họ được tiễn đưa bằng sự tôn trọng, không phải bằng một thủ tục.
Khi người mất là khách du lịch tự đi, không ai quen ở Việt Nam
Trường hợp khó nhất là người nước ngoài đi du lịch một mình, mất tại khách sạn hay homestay, không có đồng nghiệp hay người thân ở Việt Nam. Khi đó cơ sở lưu trú là đầu mối đầu tiên: báo 115, 113, giữ nguyên phòng, cung cấp thông tin khai báo tạm trú cho công an. Công an và cơ quan ngoại vụ địa phương sẽ phối hợp với cơ quan đại diện nước người mất để tìm gia đình.
Hãng bảo hiểm du lịch, nếu người mất có mua, thường là bên lo phần lớn thủ tục hồi hương. Thông tin bảo hiểm có thể nằm trong hành lý, thư điện tử xác nhận đặt chỗ, hoặc do đơn vị lữ hành cung cấp. Chủ cơ sở lưu trú nên giao hành lý cho công an hoặc cơ quan đại diện theo biên bản, không tự lục tìm hay gửi đi.
Câu hỏi thường gặp
Ai được đi khai tử cho người nước ngoài khi người đó không có người thân ở Việt Nam?
Luật Hộ tịch 2014 cho phép đại diện cơ quan, tổ chức nơi người mất làm việc hoặc cư trú đứng ra khai tử khi không có người thân. Doanh nghiệp sử dụng lao động, chủ cơ sở lưu trú hoặc người được gia đình uỷ quyền thường là người làm việc này, kèm giấy tờ chứng minh tư cách.
Khai tử cho người nước ngoài làm ở đâu sau tháng 7/2025?
Từ tháng 7/2025, khi các huyện cũ thôi tồn tại, việc đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài được giao về UBND cấp xã. Người khai nên liên hệ UBND xã, phường nơi người mất cư trú cuối cùng hoặc nơi xảy ra cái chết để được hướng dẫn hồ sơ cụ thể.
Thi hài người nước ngoài có bắt buộc phải giám định pháp y không?
Không phải mọi trường hợp. Giám định thường được tiến hành khi cái chết đột ngột, chưa rõ nguyên nhân, liên quan tai nạn hoặc có dấu hiệu tội phạm. Mất tại bệnh viện vì bệnh đã được chẩn đoán thì bệnh viện cấp giấy báo tử theo hồ sơ điều trị.
Mang tro cốt người nước ngoài ra khỏi Việt Nam cần gì?
Thường cần trích lục khai tử hoặc giấy chứng tử, giấy chứng nhận hoả táng, giấy tờ của cơ quan đại diện, và làm thủ tục kiểm dịch y tế tại cửa khẩu. Hãng bay và nước đến có thể có yêu cầu riêng về hộp đựng và giấy tờ; nên hỏi trước khi đặt vé.
Vợ người Việt có được hưởng tài sản ở Việt Nam của chồng người nước ngoài đã mất không?
Quyền thừa kế được xác định theo pháp luật nước người mất mang quốc tịch đối với động sản, theo pháp luật Việt Nam đối với bất động sản ở Việt Nam, trừ khi có di chúc hợp pháp. Trước đó, tài sản chung của vợ chồng thường được tách ra, chỉ phần của người mất mới là di sản. Nên hỏi luật sư cho trường hợp cụ thể.
Thẻ tạm trú của người nước ngoài đã mất xử lý thế nào?
Người bảo lãnh — doanh nghiệp hoặc vợ chồng người Việt — nên báo cơ quan quản lý xuất nhập cảnh nơi đã cấp thẻ và nộp lại thẻ nếu được yêu cầu. Chủ nhà phối hợp công an cấp xã để cập nhật thông tin cư trú.