Khi một người nước ngoài gặp sự cố ở Việt Nam, giờ đầu tiên chỉ cần làm đúng ba việc: gọi số khẩn cấp phù hợp (113 công an, 114 cứu nạn – cứu hoả, 115 cấp cứu), giữ an toàn và giữ giấy tờ, rồi báo cho người có trách nhiệm với họ — cơ quan, doanh nghiệp bảo lãnh, gia đình và khi cần là cơ quan đại diện nước họ. Mọi thủ tục giấy tờ, bảo hiểm, cấp lại hộ chiếu đều làm được sau; chậm gọi cấp cứu hay để mất dấu vết hiện trường thì không sửa lại được.
Người nước ngoài thường không nói được tiếng Việt, không biết công an phường nào phụ trách nơi mình đứng, không biết bệnh viện nào gần. Vì vậy người Việt bên cạnh họ — chủ nhà, đồng nghiệp, vợ hoặc chồng, hàng xóm — thường là người gọi điện, nói chuyện với công an, ký giấy tạm ứng ở bệnh viện. Bài này đi qua từng loại sự cố hay gặp, cơ quan nào xử lý, giấy tờ nào cần giữ, và ranh giới giữa giúp đỡ với làm thay những việc người Việt không nên đứng tên.
Các loại sự cố hay gặp và ai xử lý
Phần lớn sự cố của người nước ngoài rơi vào một trong sáu nhóm dưới đây. Biết đúng cơ quan ngay từ đầu giúp tránh cảnh chạy từ phường này sang bệnh viện khác rồi quay lại.
| Sự cố | Gọi hoặc báo trước tiên | Cơ quan làm thủ tục sau đó |
|---|---|---|
| Tai nạn giao thông, có người bị thương | 115 cấp cứu và 113 công an | Cảnh sát giao thông, công an nơi xảy ra; bệnh viện; công ty bảo hiểm |
| Ốm nặng, nhập viện | 115 hoặc tự đưa đến khoa cấp cứu gần nhất | Bệnh viện; bảo hiểm sức khoẻ; gia đình và cơ quan bảo lãnh |
| Mất hộ chiếu | Công an cấp xã nơi mất hoặc nơi cư trú | Cơ quan đại diện nước họ; cơ quan quản lý xuất nhập cảnh |
| Bị trộm, cướp, lừa đảo | 113 nếu đang xảy ra; nếu đã xong thì công an cấp xã | Công an cấp xã, cấp tỉnh; ngân hàng; bảo hiểm |
| Cháy, mắc kẹt, đuối nước | 114 | Lực lượng cứu nạn – cứu hoả; công an; chính quyền xã |
| Qua đời | 115 và 113 nếu đột ngột | Công an; UBND cấp xã (khai tử); cơ quan đại diện nước họ |
Bảng chỉ là điểm xuất phát. Ở mỗi việc, cơ quan nhận đầu tiên có trách nhiệm hướng dẫn hoặc chuyển tiếp; người đi cùng chỉ cần nhớ xin lại giấy biên nhận hoặc biên bản có ghi ngày giờ, vì gần như mọi bước sau đều hỏi đến tờ giấy ấy.
Gọi 113, 114, 115: nói gì khi người gặp nạn không nói được tiếng Việt
Ba số khẩn cấp ở Việt Nam gọi miễn phí từ mọi điện thoại, kể cả máy chưa có tiền. Tổng đài viên nói tiếng Việt; ở một số thành phố lớn có người nghe được tiếng Anh, nhưng không nên trông vào đó. Vì vậy nếu có người Việt ở gần, người Việt nên gọi.
Câu nói nên theo thứ tự: chuyện gì xảy ra, ở đâu, mấy người bị nạn, tình trạng ra sao, số điện thoại gọi lại. Phần "ở đâu" quan trọng nhất và hay sai nhất. Sau tháng 7/2025 nhiều phường xã đã đổi tên, nên hãy nói tên đường, số nhà, toà nhà, hoặc một điểm mốc ai cũng biết như chợ, trường, cây xăng, thay vì chỉ đọc tên phường.
Nói rõ người bị nạn là người nước ngoài và không nói được tiếng Việt. Thông tin này giúp đội cấp cứu chuẩn bị người phiên dịch hoặc chọn bệnh viện có khoa quốc tế khi điều kiện cho phép. Giữ máy cho đến khi tổng đài viên cúp, và để máy ở chế độ nghe được vì đội đến nơi thường gọi lại để hỏi đường.
Nếu người nước ngoài đi một mình và tự gọi, họ có thể đọc chậm địa chỉ in trên hợp đồng thuê nhà hoặc gửi định vị cho một người quen người Việt rồi nhờ người đó gọi giúp. Đây là lý do nhiều chủ nhà và doanh nghiệp dặn khách lưu sẵn một số người Việt quen biết trong danh bạ ngay ngày đầu.
Giấy tờ và thông tin cần có trong tay khi sự cố xảy ra
Hộ chiếu hoặc bản chụp hộ chiếu. Trang có ảnh và trang có thị thực, thẻ tạm trú hoặc dấu nhập cảnh gần nhất. Bệnh viện, công an, bảo hiểm đều hỏi. Nếu hộ chiếu đã mất, bản chụp giúp cơ quan đại diện xác minh nhanh hơn.
Tên và số liên lạc của người bảo lãnh. Người nước ngoài vào Việt Nam theo thị thực lao động, đầu tư, thăm thân thường có cơ quan, doanh nghiệp hoặc cá nhân mời, bảo lãnh. Đó là đầu mối mà công an và cơ quan xuất nhập cảnh sẽ hỏi đến.
Thông tin bảo hiểm. Số hợp đồng bảo hiểm sức khoẻ hoặc du lịch và cách liên hệ bộ phận hỗ trợ khẩn cấp của hãng. Nhiều hợp đồng đòi báo trong một thời hạn ngắn sau khi nhập viện; báo trễ có thể bị từ chối chi trả phần lớn.
Nơi cư trú đã khai báo. Địa chỉ đang ở và người đã khai báo tạm trú cho họ — chủ nhà hoặc cơ sở lưu trú. Công an thường hỏi điều này đầu tiên khi lập biên bản.
Người thân ở nước ngoài. Tên và cách liên lạc một người nhà. Khi người nước ngoài bất tỉnh, đây là thông tin bệnh viện và cơ quan đại diện cần nhất mà người Việt bên cạnh thường không có.
Cơ quan đại diện nước ngoài làm được gì và không làm được gì
Đại sứ quán, tổng lãnh sự quán của nước mang quốc tịch là nơi cấp lại hộ chiếu, cấp giấy thông hành khẩn cấp, xác nhận nhân thân, liên lạc gia đình ở nước nhà và theo dõi khi công dân của họ bị bắt giữ. Theo Công ước Viên về quan hệ lãnh sự năm 1963, khi một người nước ngoài bị bắt hoặc tạm giữ, họ có quyền yêu cầu cơ quan sở tại thông báo cho cơ quan lãnh sự nước mình.
Nhưng cơ quan đại diện không thay được công an, toà án hay bệnh viện. Họ không trả viện phí thay công dân, không bảo lãnh cho công dân khỏi bị xử lý theo pháp luật Việt Nam, không làm luật sư. Người Việt bên cạnh nên hiểu điều này để không hứa với người nước ngoài những điều sứ quán của họ sẽ không làm.
Một số nước không có cơ quan đại diện tại Việt Nam mà giao cho cơ quan đại diện của họ ở nước lân cận kiêm nhiệm, hoặc nhờ cơ quan đại diện của một nước khác hỗ trợ lãnh sự. Gặp trường hợp này, bước đầu nên tra trên trang chính thức của bộ ngoại giao nước đó, đừng tin các trang tự giới thiệu là "hỗ trợ đại sứ quán".
Người Việt bên cạnh giúp được gì: theo từng vai
Chủ nhà. Biết địa chỉ chính xác, biết công an khu vực, có thể mở cửa cho cấp cứu khi người thuê bất tỉnh trong phòng. Chủ nhà cũng là người đã khai báo tạm trú, nên công an thường liên hệ chủ nhà khi có chuyện.
Doanh nghiệp, cơ quan bảo lãnh. Có hồ sơ nhân sự, bản chụp giấy tờ, hợp đồng bảo hiểm, liên lạc người nhà. Doanh nghiệp còn có trách nhiệm pháp lý khi người lao động gặp tai nạn lao động và khi người được bảo lãnh không còn làm việc.
Vợ hoặc chồng người Việt. Là người thân theo pháp luật Việt Nam: ký giấy đồng ý điều trị khi người bệnh không tự ký được, nhận thông báo của công an, làm khai tử khi có chuyện xấu nhất.
Đồng nghiệp, hàng xóm. Gọi điện, phiên dịch, đi cùng đến phường hoặc bệnh viện, chụp ảnh hiện trường cho bảo hiểm. Không nên tự đứng ra ký nhận trách nhiệm tài chính hay ký biên bản thay người khác khi chưa hiểu nội dung.
Những việc người Việt không nên làm thay
Thiện ý dễ biến thành rắc rối khi người giúp làm những việc vượt quá vai trò. Việc đầu tiên là ký giấy thay. Biên bản của công an, giấy cam kết thanh toán của bệnh viện, giấy nhận bàn giao tài sản đều có hệ quả pháp lý với người ký. Có thể ký với tư cách người làm chứng hoặc người phiên dịch, và nên ghi rõ tư cách đó cạnh chữ ký.
Việc thứ hai là thoả thuận bồi thường ngay tại chỗ sau tai nạn mà không có công an. Một khoản tiền đưa vội có thể không chấm dứt được trách nhiệm, và bảo hiểm thường từ chối chi trả những gì đã tự dàn xếp. Việc thứ ba là giữ hộ hộ chiếu, tiền, điện thoại của người bị nạn mà không có biên nhận; khi người đó hoặc gia đình hỏi lại, không có gì chứng minh.
Cuối cùng, đừng tìm "người quen" để xin bỏ qua vi phạm hay làm nhanh giấy tờ. Ngoài rủi ro pháp lý cho chính người giúp, đây là kịch bản lừa đảo hay gặp nhất nhằm vào người nước ngoài đang hoảng loạn.
Sau giờ đầu: những việc trong mấy ngày tiếp theo
Khi người bị nạn đã an toàn, phần việc chuyển sang giấy tờ và tiền bạc. Việc đầu tiên là báo bảo hiểm. Hãng bảo hiểm sức khoẻ hay bảo hiểm du lịch thường có đường dây hỗ trợ hoạt động suốt ngày đêm; gọi sớm để được hướng dẫn bệnh viện nào hãng có thể bảo lãnh viện phí trực tiếp, giấy tờ nào cần xin trước khi ra viện. Nhiều hồ sơ bồi thường bị kéo dài chỉ vì thiếu một tờ tóm tắt bệnh án hay hoá đơn có đủ thông tin.
Việc thứ hai là xin đủ biên bản và giấy xác nhận từ các cơ quan đã tham gia: biên bản tai nạn của cảnh sát giao thông, giấy xác nhận trình báo của công an xã, giấy ra viện, giấy chứng nhận thương tích. Người Việt đi cùng nên lập một thư mục chung, chụp từng tờ ngay khi nhận, ghi chú tên cán bộ tiếp nhận và ngày giờ.
Việc thứ ba là kiểm tra hạn cư trú. Một người nằm viện vài tuần có thể bị hết hạn thị thực ngay trên giường bệnh. Người bảo lãnh — doanh nghiệp, vợ hoặc chồng người Việt — cần chủ động liên hệ cơ quan quản lý xuất nhập cảnh đề nghị gia hạn tạm trú với lý do chữa bệnh, kèm giấy của bệnh viện, thay vì đợi người bệnh khoẻ lại mới lo.
Chuẩn bị trước khi có chuyện: danh sách năm phút
Phần lớn rắc rối sau sự cố đến từ việc không ai biết giấy tờ để đâu, ai là người thân, bảo hiểm gì. Người nước ngoài và người Việt bên cạnh có thể chuẩn bị cùng nhau ngay khi bắt đầu thuê nhà hoặc làm việc:
- Lưu bản chụp hộ chiếu, thị thực hoặc thẻ tạm trú trong điện thoại và một bản trong thư điện tử riêng.
- Ghi tên, cách liên lạc một người thân ở nước nhà và một người Việt tin cậy ở gần.
- Biết tên bảo hiểm sức khoẻ đang có, phạm vi chi trả và cách báo khẩn cấp cho hãng.
- Biết bệnh viện có khoa cấp cứu gần nhà và gần nơi làm.
- Đăng ký công dân với cơ quan đại diện nước mình nếu nước đó có dịch vụ này.
- Thống nhất với chủ nhà về cách vào nhà khi khách thuê mất liên lạc nhiều ngày.
Danh sách này không tốn tiền và mất chừng năm phút, nhưng là thứ quyết định giờ đầu tiên diễn ra bình tĩnh hay hỗn loạn.
Câu hỏi thường gặp
Người nước ngoài gọi 113, 114, 115 có mất tiền không?
Không. Ba số này gọi miễn phí từ mọi thuê bao di động và cố định ở Việt Nam, kể cả sim của người nước ngoài và máy hết tiền. Chi phí phát sinh sau đó như xe cấp cứu, viện phí là chuyện khác, tuỳ cơ sở y tế và bảo hiểm của người bệnh.
Tổng đài khẩn cấp có nói tiếng Anh không?
Không có cam kết chung. Ở vài thành phố lớn đôi khi có người nghe được tiếng Anh, nhưng cách chắc chắn nhất vẫn là nhờ một người Việt gọi, hoặc người nước ngoài đọc chậm địa chỉ rồi gửi định vị cho người quen để người đó gọi lại tổng đài.
Người Việt giúp người nước ngoài khi có tai nạn có bị liên đới không?
Gọi cấp cứu, báo công an, sơ cứu trong khả năng, đi cùng làm phiên dịch là việc nên làm và không tạo trách nhiệm pháp lý. Rủi ro chỉ đến khi người giúp ký nhận nghĩa vụ thay, giữ tài sản không biên nhận hoặc tự dàn xếp bồi thường mà không có cơ quan chức năng.
Khi nào phải báo cho đại sứ quán của người nước ngoài?
Nên báo khi người đó mất hộ chiếu, bị bắt hoặc tạm giữ, nằm viện nặng không liên lạc được gia đình, hoặc qua đời. Với các sự cố nhỏ như va chạm nhẹ, mất ví không có giấy tờ thì thường không cần, trừ khi chính người đó muốn.
Doanh nghiệp bảo lãnh có phải lo khi nhân viên nước ngoài gặp chuyện ngoài giờ làm không?
Sự cố ngoài giờ không phải tai nạn lao động, nhưng doanh nghiệp vẫn là người bảo lãnh trước cơ quan xuất nhập cảnh và thường là đầu mối duy nhất có hồ sơ, liên lạc người nhà. Thực tế công an và bệnh viện sẽ gọi doanh nghiệp, nên cần một người phụ trách rõ ràng.
Người nước ngoài không có bảo hiểm thì bệnh viện có cấp cứu không?
Cấp cứu là nghĩa vụ của cơ sở khám chữa bệnh theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, không phụ thuộc người bệnh có bảo hiểm hay quốc tịch nào. Sau giai đoạn cấp cứu, bệnh viện sẽ đề nghị tạm ứng chi phí; người nhà hoặc người bảo lãnh nên hỏi rõ trước khi ký.