Công dân Việt Nam thường trú trong nước được đứng ra mời người thân là người nước ngoài, như cha mẹ vợ, cha mẹ chồng, vợ hoặc chồng, con riêng của vợ hoặc chồng, sang thăm theo diện thăm thân. Tuỳ quốc tịch và thời gian ở, người thân có thể dùng diện miễn thị thực, tự xin thị thực điện tử, hoặc đi theo thị thực thăm thân do chính người Việt mời và bảo lãnh.
Khi đã đứng tên mời, người Việt gánh phần trách nhiệm của bên bảo lãnh: khai báo tạm trú khi người thân ở nhà mình, theo dõi hạn, làm thủ tục gia hạn nếu cần. Bài này dành cho các gia đình có thông gia, con dâu, con rể là người nước ngoài và đang chuẩn bị đón họ sang dự đám cưới, đón cháu mới sinh hay đơn giản là ăn Tết cùng.
Ba lựa chọn cho chuyến thăm và cách chọn
Miễn thị thực. Nếu người thân mang hộ chiếu của nước được Việt Nam miễn thị thực và chuyến đi nằm gọn trong thời gian miễn, đây là lựa chọn đơn giản nhất. Người mời chỉ cần lo khai báo tạm trú khi khách ở nhà mình. Danh sách và thời gian miễn có thay đổi, nên tra lại mỗi lần.
Thị thực điện tử khách tự xin. Phù hợp với chuyến thăm dưới ba tháng của người không được miễn thị thực. Người thân tự nộp trên trang chính thức, không cần bên mời. Bất lợi là không gắn với gia đình, và không dẫn tới thẻ tạm trú.
Thị thực thăm thân do người Việt mời. Người Việt nộp đề nghị tại phòng quản lý xuất nhập cảnh công an cấp tỉnh nơi mình thường trú, kèm giấy tờ chứng minh quan hệ. Cách này thể hiện rõ mục đích thăm thân, hợp khi người thân lớn tuổi muốn có một bên trong nước đứng tên, hoặc khi cần gia hạn tạm trú trong thời gian ở.
Ai được tính là người thân để đứng mời
Quan hệ thân nhân trong thủ tục xuất nhập cảnh thường gồm cha, mẹ, vợ, chồng, con, và trong một số trường hợp là ông bà, anh chị em ruột. Cha mẹ của vợ hoặc chồng, con riêng của vợ hoặc chồng là những quan hệ phát sinh qua hôn nhân, cần giấy tờ nối được hai đầu quan hệ.
Ví dụ, chàng rể người Việt muốn mời mẹ vợ sang thăm thì phải chứng minh hai đoạn: mình là chồng của con gái bà, và con gái bà đúng là con của bà. Đoạn đầu dùng giấy chứng nhận kết hôn; đoạn sau dùng giấy khai sinh của vợ. Giấy do nước ngoài cấp phải hợp pháp hoá lãnh sự, trừ trường hợp được miễn theo thoả thuận, rồi dịch sang tiếng Việt và chứng thực bản dịch.
Bạn bè, người yêu chưa đăng ký kết hôn, người quen làm ăn không thuộc vòng thân nhân. Mời họ sang chơi thì để họ tự dùng diện miễn thị thực hoặc thị thực điện tử; đứng tên mời theo diện thăm thân cho người không phải thân nhân là khai sai mục đích, rủi ro rơi vào chính người đứng tên.
Một trường hợp hay bị bỏ sót là người thân đã đổi họ sau kết hôn, hoặc tên trên giấy khai sinh cũ khác tên trên hộ chiếu hiện tại. Khi đó cần thêm giấy tờ nối hai tên, chẳng hạn giấy chứng nhận kết hôn của chính người đó hay quyết định đổi tên, cũng hợp pháp hoá và dịch như giấy tờ chính. Chuẩn bị sẵn từ đầu đỡ hơn nhiều so với bị yêu cầu bổ sung khi chuyến bay đã đặt.
Các bước khi người Việt đứng ra mời theo diện thăm thân
Trình tự chung cho một chuyến thăm do cá nhân mời; mẫu tờ khai và thành phần hồ sơ do cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hướng dẫn:
- Chốt ngày đi, ngày về dự kiến của người thân và nơi họ sẽ ở trong thời gian thăm.
- Chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân, đã hợp pháp hoá và dịch nếu do nước ngoài cấp; giấy tờ tuỳ thân của người mời.
- Điền tờ khai đề nghị cấp thị thực cho người nước ngoài theo mẫu dành cho cá nhân mời, ghi rõ mục đích thăm thân.
- Nộp tại phòng quản lý xuất nhập cảnh công an cấp tỉnh nơi người mời thường trú, trực tiếp hoặc qua cổng dịch vụ công nếu có.
- Khi có kết quả, báo cho người thân nhận thị thực tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước họ hoặc tại cửa khẩu quốc tế như đã đề nghị.
- Ngày người thân về đến nhà: khai báo tạm trú với công an cấp xã nơi mình ở.
Nếu người thân sẽ ở nhiều nơi, ví dụ vài ngày ở nhà con trai rồi về quê ăn Tết, mỗi nơi ở qua đêm đều cần được khai báo tạm trú bởi chủ nơi ở đó.
Khai báo tạm trú khi người thân ở nhà mình
Nhiều gia đình nghĩ khai báo tạm trú chỉ là chuyện của khách sạn. Thực ra mọi nơi người nước ngoài ở qua đêm, kể cả nhà riêng của người thân, đều phải khai báo với công an cấp xã. Chủ nhà là người khai, có thể khai trực tiếp hoặc qua kênh điện tử của cơ quan công an.
Thông tin cần có: họ tên, số hộ chiếu, quốc tịch, số thị thực hoặc diện miễn, ngày đến, ngày dự kiến đi của người thân. Chủ nhà nên chụp sẵn trang hộ chiếu và trang thị thực ngay khi đón người thân ở sân bay, để không phải hỏi lại người lớn tuổi đang mệt sau chuyến bay dài.
Khi người thân chuyển sang ở nơi khác, ví dụ về quê ngoại ở An Giang (vùng Hà Tiên cũ) vài ngày, nơi ở mới khai báo lại. Việc nhỏ nhưng có ích: nếu có chuyện bất ngờ như đau ốm, cần gia hạn hay mất hộ chiếu, thông tin tạm trú đầy đủ giúp các thủ tục sau đi nhanh hơn.
Tình huống phát sinh trong chuyến thăm và việc người mời làm
Chuyến thăm của người lớn tuổi hay có thay đổi. Bảng dưới gom các tình huống gia đình hay gặp:
| Tình huống | Việc của người mời |
|---|---|
| Người thân muốn ở thêm vài tuần | Kiểm tra hạn thị thực, hạn miễn; nếu không đủ, đề nghị gia hạn tạm trú trước khi hết hạn tại nơi đã nộp hồ sơ mời |
| Người thân ốm phải nằm viện | Gọi 115 khi cấp cứu; báo cơ sở lưu trú hoặc tự cập nhật nơi ở nếu đổi; giữ giấy tờ bệnh viện nếu cần gia hạn vì lý do sức khoẻ |
| Mất hộ chiếu | Báo công an nơi mất, liên hệ cơ quan đại diện nước người thân để cấp giấy thay hộ chiếu, rồi làm thủ tục thị thực, xuất cảnh tương ứng |
| Người thân muốn sang ở hẳn | Không kéo dài bằng thăm thân; xem diện thẻ tạm trú thân nhân hoặc giấy miễn thị thực nếu đủ điều kiện |
| Gặp sự việc cần công an | Gọi 113; người mời đi cùng, hỗ trợ phiên dịch, giữ liên lạc với cơ quan đại diện của người thân |
Gia hạn tạm trú phải nộp khi thời hạn còn, không đợi sát ngày. Người thân đã ở quá hạn thì việc xử lý phức tạp hơn nhiều, và lần mời sau của chính người Việt cũng có thể bị xem xét kỹ hơn.
Khi chuyến thăm thành chuyện ở lâu dài
Có những chuyến thăm kéo dài thành ở hẳn: mẹ vợ sang giúp chăm cháu rồi muốn ở với con gái, người chồng nước ngoài quyết định chuyển hẳn sang Việt Nam. Đây không còn là thăm thân mà là cư trú lâu dài, nên cần một con đường khác.
Với vợ, chồng, con là người nước ngoài của công dân Việt Nam, có diện thẻ tạm trú thân nhân do người Việt bảo lãnh. Người gốc Việt và thân nhân có thể cân nhắc giấy miễn thị thực. Cha mẹ của vợ hoặc chồng muốn ở lâu dài thì cần hỏi kỹ tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh về diện phù hợp, vì không phải quan hệ nào cũng được cấp thẻ.
Những thủ tục này có chủ đề riêng: kết hôn và gia đình đa quốc tịch, thường trú. Điều cần nhớ ở đây là đừng dùng thị thực thăm thân như một cách ở lâu dài, nối hết đợt này sang đợt khác. Mỗi lần gia hạn là một lần hồ sơ được xem lại, và mục đích "thăm" càng khó thuyết phục khi người đó đã sống ở Việt Nam nhiều năm.
Chuẩn bị cho người thân lớn tuổi trước chuyến bay
Phần lớn trục trặc của các chuyến thăm thân không nằm ở thủ tục mời mà ở những chi tiết nhỏ phía người đi. Người mời nên gửi trước cho gia đình bên kia một danh sách ngắn:
- Hộ chiếu còn hạn đủ dài so với thời gian ở, cộng thêm khoảng dự phòng; hộ chiếu sắp hết hạn có thể bị từ chối lên máy bay.
- Bản in thị thực hoặc kết quả duyệt thị thực nếu nhận tại cửa khẩu; người lớn tuổi không quen mở thư điện tử trên điện thoại ở quầy.
- Địa chỉ nơi ở đầu tiên ở Việt Nam viết bằng tiếng Việt có dấu, để khai khi nhập cảnh và đưa cho tài xế.
- Thuốc đang dùng để đủ cả chuyến, kèm đơn thuốc hoặc giấy của bác sĩ bằng ngôn ngữ phổ biến.
- Một bản chụp các trang hộ chiếu cất riêng khỏi bản gốc, phòng khi mất.
- Tên và cách liên lạc của người mời, ghi trên giấy, không chỉ lưu trong điện thoại.
Danh sách này không có trong thủ tục nào, nhưng giúp người mời khỏi phải xử lý một cuộc gọi lúc nửa đêm từ quầy làm thủ tục ở sân bay bên kia.
Ví dụ giả định: bố mẹ vợ sang dự đám cưới và ở lại đón cháu
Ví dụ giả định: anh Minh ở Cần Thơ (vùng Sóc Trăng cũ) đã đăng ký kết hôn với vợ người nước ngoài. Bố mẹ vợ định sang dự tiệc cưới ở quê trong hai tuần, nhưng vợ anh đang mang thai và hai ông bà muốn ở lại đến khi cháu chào đời, tổng cộng gần năm tháng.
Năm tháng vượt quá thời gian miễn thị thực của nước họ và vượt mức tối đa của thị thực điện tử. Anh Minh nộp đề nghị thị thực thăm thân tại phòng quản lý xuất nhập cảnh công an cấp tỉnh nơi mình thường trú, kèm giấy chứng nhận kết hôn và giấy khai sinh của vợ đã hợp pháp hoá, dịch và chứng thực.
Ngày ông bà đến, anh khai báo tạm trú tại nhà mình. Hai tháng sau, khi lịch dự sinh dời muộn, anh tính lại hạn và nộp gia hạn tạm trú khi thời hạn còn hơn ba tuần, chứ không đợi sát ngày. Mọi giấy tờ của chuyến đi được kẹp chung một bìa, để bất kỳ ai trong nhà cũng tìm thấy khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Người mời đang tạm trú ở tỉnh khác nơi thường trú thì nộp hồ sơ ở đâu?
Thông thường cá nhân mời nộp tại phòng quản lý xuất nhập cảnh công an cấp tỉnh nơi mình thường trú. Nếu đang sống lâu dài ở nơi khác, nên hỏi trước nơi nộp xem có được nộp theo nơi tạm trú không, và chuẩn bị giấy tờ chứng minh nơi ở hiện tại.
Mời cha mẹ chồng sang dự đám cưới khi chưa đăng ký kết hôn thì sao?
Trước khi đăng ký kết hôn, chưa có giấy tờ nối quan hệ giữa người Việt và cha mẹ của người kia, nên khó đứng mời theo diện thăm thân. Cha mẹ có thể dùng diện miễn thị thực hoặc tự xin thị thực điện tử cho chuyến đi ngắn.
Người thân lớn tuổi có cần bảo hiểm khi sang Việt Nam không?
Pháp luật không bắt buộc mọi khách thăm thân phải có bảo hiểm, nhưng với người lớn tuổi, bảo hiểm du lịch có quyền lợi y tế giúp gia đình bớt lo khi phải nhập viện. Gia đình nên đọc kỹ phạm vi bảo hiểm với bệnh có sẵn trước khi mua.
Một người Việt có thể mời nhiều người thân cùng lúc không?
Có thể, mỗi người một tờ khai hoặc danh sách theo hướng dẫn của nơi nộp, kèm giấy tờ chứng minh quan hệ với từng người. Khi mời cả gia đình thông gia sang dịp cưới, nên lập bảng thông tin từng người để không nhầm số hộ chiếu, ngày sinh.
Người thân có được làm việc tự do trong thời gian thăm không?
Không. Thị thực thăm thân chỉ cho mục đích thăm. Giúp việc nhà trong gia đình là sinh hoạt bình thường, nhưng đứng bán hàng ở cửa hàng, dạy thêm có thu tiền hay làm việc cho doanh nghiệp là hoạt động lao động, cần giấy tờ khác.
Người mời có phải ký cam kết bảo lãnh tài chính cho người thân không?
Thủ tục mời thăm thân của Việt Nam chủ yếu yêu cầu chứng minh quan hệ và mục đích, không phải là bảo lãnh tài chính như nhiều nước khác. Tuy vậy người mời vẫn chịu trách nhiệm bên mời: khai báo tạm trú, theo dõi hạn và báo cơ quan khi có chuyện.