Nhà đầu tư nước ngoài được cấp thị thực ký hiệu ĐT, chia bốn mức ĐT1, ĐT2, ĐT3, ĐT4 theo giá trị vốn góp hoặc ngành, địa bàn đầu tư; ba mức đầu được xét cấp thẻ tạm trú, mức ĐT4 (vốn góp dưới 3 tỷ đồng) chỉ được thị thực tối đa 12 tháng và không được cấp thẻ tạm trú. Cách chia này có từ Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam sửa đổi năm 2019; luật được sửa tiếp năm 2023, nên khi làm hồ sơ cần đối chiếu bản hiện hành.
Thị thực đầu tư không tự đi kèm giấy phép lao động. Nhà đầu tư vừa góp vốn vừa làm giám đốc có thể thuộc diện không phải cấp giấy phép lao động hoặc phải có giấy phép, tuỳ vai trò và mức vốn. Bài này viết từ góc doanh nghiệp bảo lãnh và người Việt giúp nhà đầu tư lo giấy tờ: chọn đúng loại, đúng thời điểm, và những hiểu lầm hay làm hồ sơ bị trả lại.
Bốn mức thị thực đầu tư
Bảng dưới tóm tắt theo Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam (2014, sửa 2019, 2023). Các ngưỡng và thời hạn có thể được điều chỉnh, nên coi đây là khung để hiểu, không thay cho việc tra văn bản hiện hành.
| Ký hiệu | Căn cứ chính | Thời hạn thị thực tối đa | Thẻ tạm trú |
|---|---|---|---|
| ĐT1 | Vốn góp từ 100 tỷ đồng trở lên, hoặc đầu tư vào ngành, nghề ưu đãi đặc biệt, địa bàn đặc biệt khó khăn | 5 năm | Được xét cấp, thời hạn dài nhất trong bốn mức |
| ĐT2 | Vốn góp từ 50 tỷ đến dưới 100 tỷ đồng, hoặc ngành, nghề khuyến khích đầu tư phát triển | 5 năm | Được xét cấp |
| ĐT3 | Vốn góp từ 3 tỷ đến dưới 50 tỷ đồng | 3 năm | Được xét cấp |
| ĐT4 | Vốn góp dưới 3 tỷ đồng | 12 tháng | Không được cấp |
Con số quan trọng với đa số cá nhân là mốc 3 tỷ đồng. Nhiều người nước ngoài mở công ty nhỏ, đăng ký vốn vài trăm triệu đến một, hai tỷ, rồi ngạc nhiên khi chỉ được thị thực một năm và mỗi năm phải làm lại, không có thẻ tạm trú.
Căn cứ xét là vốn góp, không phải vốn đăng ký trên giấy. Cơ quan quản lý xuất nhập cảnh có thể đề nghị chứng minh phần vốn đã thực góp, nên tài khoản vốn đầu tư trực tiếp và chứng từ góp vốn sạch sẽ giúp hồ sơ đi suôn hơn.
Ai bảo lãnh, nộp ở đâu
Với thị thực ĐT, người bảo lãnh thường là chính doanh nghiệp mà nhà đầu tư góp vốn, hoặc tổ chức nơi dự án được thực hiện. Doanh nghiệp phải đăng ký thông tin, mẫu dấu, chữ ký người có thẩm quyền với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh trước khi bảo lãnh lần đầu.
Hồ sơ nộp tại Cục Quản lý xuất nhập cảnh hoặc phòng quản lý xuất nhập cảnh công an cấp tỉnh nơi doanh nghiệp đặt trụ sở, tuỳ loại giấy tờ. Nhiều thủ tục đã có thể làm trực tuyến qua cổng dịch vụ công. Nhà đầu tư ở nước ngoài có thể nhận thị thực tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hoặc tại cửa khẩu theo thông báo duyệt.
Người Việt trong công ty, thường là trợ lý, kế toán hay giám đốc, là người trực tiếp đi nộp. Trách nhiệm của doanh nghiệp bảo lãnh không dừng ở chữ ký: theo luật, cơ quan, tổ chức mời, bảo lãnh phải phối hợp quản lý hoạt động của người nước ngoài theo đúng mục đích nhập cảnh, và thông báo khi người đó thay đổi mục đích hoặc rời doanh nghiệp. Doanh nghiệp đứng ra bảo lãnh cho một người không thật sự đầu tư, chỉ để hợp thức hoá việc ở lại, là khai sai mục đích, có thể bị từ chối bảo lãnh về sau.
Giấy phép lao động: khi nhà đầu tư đồng thời làm việc
Thị thực đầu tư cho phép nhà đầu tư ở Việt Nam để thực hiện việc đầu tư: dự họp hội đồng thành viên, giám sát dự án, làm việc với đối tác. Nếu họ đồng thời giữ vị trí điều hành, như giám đốc, câu hỏi giấy phép lao động đặt ra riêng theo Bộ luật Lao động 2019.
Theo quy định hiện hành tại thời điểm viết, chủ sở hữu hoặc thành viên góp vốn của công ty trách nhiệm hữu hạn có giá trị góp vốn đạt ngưỡng luật định (hiện là 3 tỷ đồng), chủ tịch hoặc thành viên hội đồng quản trị công ty cổ phần có giá trị góp vốn đạt ngưỡng tương tự, thuộc diện không phải cấp giấy phép lao động. Doanh nghiệp vẫn phải làm thủ tục xác nhận không thuộc diện cấp, hoặc báo cáo theo hướng dẫn, với cơ quan quản lý lao động cấp tỉnh.
Nhà đầu tư góp vốn dưới ngưỡng mà làm giám đốc điều hành thì thường phải có giấy phép lao động như một nhà quản lý được tuyển. Quy định về giấy phép lao động đã thay đổi nhiều lần trong vài năm gần đây, nên doanh nghiệp cần tra văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm nộp hồ sơ, thay vì làm theo kinh nghiệm của lần trước.
Nhầm lẫn hay gặp: nghĩ rằng có thị thực ĐT thì được đi làm cho công ty khác, nhận dạy thêm, làm tư vấn tự do. Thị thực đầu tư gắn với việc đầu tư vào doanh nghiệp đã bảo lãnh; làm việc cho nơi khác cần giấy phép và thị thực đúng mục đích.
Người thân đi theo nhà đầu tư
Vợ hoặc chồng, con dưới 18 tuổi. Luật cho phép vợ, chồng, con dưới 18 tuổi của người nước ngoài mang một số loại thị thực, trong đó có ĐT1, ĐT2, ĐT3, được cấp thị thực thăm thân (ký hiệu TT) và xét cấp thẻ tạm trú. Người bảo lãnh thường là chính nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp.
Thân nhân của nhà đầu tư ĐT4. Vì ĐT4 không được cấp thẻ tạm trú, việc đưa gia đình sang ở dài hạn cũng khó hơn. Đây là một lý do nhiều nhà đầu tư cá nhân cân nhắc mức vốn góp ngay từ khi lập công ty.
Con đi học. Con của nhà đầu tư có thẻ tạm trú theo diện thân nhân thường được nhận vào trường quốc tế, song ngữ hay công lập theo quy định của từng trường và sở giáo dục. Hồ sơ cư trú hợp lệ là điều kiện cơ bản.
Vợ hoặc chồng muốn đi làm. Thị thực thăm thân cấp cho mục đích đoàn tụ, không phải để đi làm. Người thân muốn đi làm phải có giấy phép lao động hoặc xác nhận không thuộc diện cấp theo đúng vị trí, và có thể phải chuyển sang loại thị thực phù hợp với mục đích mới.
Những lỗi khiến hồ sơ bị trả lại hoặc gặp rắc rối
Phần lớn rắc rối không đến từ quy định khó, mà từ thời điểm và giấy tờ không khớp nhau:
- Nộp xin thẻ tạm trú khi hộ chiếu còn hạn ngắn; thẻ tạm trú không được cấp dài hơn thời hạn hộ chiếu.
- Vốn đăng ký đủ mức nhưng vốn thực góp chưa đủ, không chứng minh được.
- Thông tin trên giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc đăng ký doanh nghiệp đã đổi (địa chỉ, tên) mà chưa cập nhật với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.
- Để thị thực hết hạn rồi mới làm, dẫn tới quá hạn tạm trú, gây rắc rối cho cả nhà đầu tư lẫn doanh nghiệp bảo lãnh.
- Không khai báo tạm trú khi chuyển chỗ ở; chủ nhà, cơ sở lưu trú phải khai báo, và người nước ngoài cũng phải biết chỗ ở hiện tại đã được khai.
- Nhà đầu tư chuyển nhượng hết phần vốn mà doanh nghiệp không thông báo, trong khi người đó vẫn ở Việt Nam bằng thẻ tạm trú cũ.
Một lịch nhắc đơn giản, ghi hạn hộ chiếu, hạn thị thực, hạn thẻ tạm trú, hạn giấy phép lao động của từng người nước ngoài trong công ty, giúp tránh gần hết các lỗi trên. Người Việt lo hành chính nên giữ lịch này và nhắc trước vài tháng.
Khi nhà đầu tư rút vốn hoặc công ty dừng hoạt động
Thị thực và thẻ tạm trú diện đầu tư tồn tại vì có khoản đầu tư. Khi nhà đầu tư chuyển nhượng hết phần vốn, công ty giải thể, hay dự án chấm dứt, căn cứ cư trú cũng không còn. Doanh nghiệp bảo lãnh nên thông báo với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh theo quy định, và nhà đầu tư cần chuyển sang diện cư trú khác nếu muốn ở lại (như thân nhân của người Việt, lao động cho doanh nghiệp khác), hoặc xuất cảnh.
Với người Việt từng bảo lãnh, việc thông báo đúng lúc là để bảo vệ chính doanh nghiệp. Một người nước ngoài vẫn cầm thẻ tạm trú do công ty bảo lãnh trong khi đã không còn liên quan gì tới công ty có thể khiến công ty bị hỏi trách nhiệm khi người đó gặp sự cố hoặc vi phạm.
Nếu nhà đầu tư giảm vốn nhưng vẫn ở lại, như từ mức ĐT3 xuống dưới 3 tỷ đồng, thì khi gia hạn hoặc cấp lại, giấy tờ sẽ được xét theo mức vốn mới. Kế hoạch tái cơ cấu vốn vì thế nên tính cả hệ quả cư trú, không chỉ hệ quả tài chính.
Ví dụ giả định: một văn phòng tư vấn nhỏ ở Hà Nội
Ví dụ giả định: một kỹ sư nước ngoài lập công ty tư vấn kỹ thuật ở Hà Nội, vốn điều lệ 2 tỷ đồng, tự làm giám đốc. Người vợ là người Việt, làm việc ở một công ty khác. Năm đầu, anh được thị thực ĐT4 thời hạn 12 tháng, không có thẻ tạm trú.
Khi gia hạn, hai vợ chồng nhận ra mấy điều. Thứ nhất, vì vốn góp dưới 3 tỷ đồng, anh chỉ được thị thực ngắn và mỗi năm phải làm lại. Thứ hai, vì góp dưới ngưỡng mà làm giám đốc điều hành, anh cần xem lại việc có phải xin giấy phép lao động hay không. Thứ ba, anh còn một căn cứ cư trú khác hẳn: là chồng của công dân Việt Nam, anh có thể được bảo lãnh theo diện thân nhân, với quy định riêng về giấy phép lao động cho người nước ngoài kết hôn với người Việt và sinh sống tại Việt Nam.
Lựa chọn giữa tăng vốn góp để lên ĐT3, hay chuyển sang diện thân nhân, là quyết định của gia đình, có cân nhắc tài chính và kế hoạch dài hạn. Điều ví dụ muốn nói là: thị thực, giấy phép lao động và vốn góp là ba câu hỏi liên quan, nên được tính cùng lúc thay vì giải quyết từng cái khi tới hạn.
Câu hỏi thường gặp
Vốn đăng ký 3 tỷ nhưng mới góp 1 tỷ thì được thị thực mức nào?
Căn cứ xét là giá trị vốn góp, và cơ quan quản lý xuất nhập cảnh có thể đề nghị chứng minh phần đã góp. Nếu chỉ chứng minh được 1 tỷ thì nhiều khả năng chỉ được xét theo mức dưới 3 tỷ. Nên góp đủ và giữ chứng từ trước khi xin thị thực mức cao hơn.
Nhà đầu tư góp vốn vào nhiều công ty có được cộng vốn để lên mức cao hơn không?
Thị thực được bảo lãnh bởi một doanh nghiệp cụ thể, và vốn góp thường được xét theo khoản đầu tư gắn với doanh nghiệp đó. Việc cộng vốn ở nhiều nơi không phải điều được hiểu mặc nhiên. Nên hỏi trực tiếp cơ quan quản lý xuất nhập cảnh trước khi lên kế hoạch.
Thị thực điện tử có dùng để đầu tư lâu dài được không?
Thị thực điện tử phục vụ nhập cảnh với thời hạn ngắn hơn, không thay cho thị thực ĐT gắn với doanh nghiệp bảo lãnh. Nhà đầu tư có thể nhập cảnh ban đầu bằng thị thực điện tử để khảo sát, sau đó chuyển đổi mục đích theo quy định nếu đủ điều kiện, hoặc xin thị thực ĐT.
Thẻ tạm trú nhà đầu tư có giúp xin thường trú sau này không?
Thường trú là chế định riêng trong luật nhập cảnh, với điều kiện về thời gian tạm trú liên tục, đóng góp, bảo lãnh của người thân. Cư trú lâu dài theo diện đầu tư là một yếu tố trong một số trường hợp, nhưng không tự dẫn tới thường trú.
Nhà đầu tư có thẻ tạm trú có phải khai báo tạm trú không?
Có. Người nước ngoài cư trú ở đâu thì nơi đó phải khai báo tạm trú: chủ nhà, cơ sở lưu trú, hoặc người nước ngoài tự khai qua kênh được hướng dẫn. Thẻ tạm trú không thay cho việc khai báo nơi ở cụ thể.
Người Việt làm trợ lý cho nhà đầu tư có được ký thay hồ sơ bảo lãnh không?
Hồ sơ bảo lãnh do người có thẩm quyền của doanh nghiệp ký, theo mẫu chữ ký đã đăng ký với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh. Trợ lý có thể đi nộp, nhận kết quả theo giấy giới thiệu, nhưng không ký thay nếu không được uỷ quyền hợp lệ.